Laat haar toe om te wees wie sy is

Een van die belangrikste goed wat jy vir jou dogter kan doen, is om haar te laat weet – deur woord en daad – dat wie sy is vir jou belangriker is as hoe sy lyk of hoeveel sy weeg.

Prys haar prestasies

Wanneer jou dogter iets bereik het – hetsy op akademiese, sport- of kultuurgebied, of selfs net ’n vriendin gemaak het indien sy skaam is – prys haar. Dit gee beslis nie net ’n oomblik se goedvoel nie, maar versterk haar selfbeeld en selfvertroue deur te weet dat jy omgee en trots is op haar. Dit sal ook help as sy weet dat haar prestasies gevariëer is en dat daar belangriker goed is om oor trots te wees as die oppervlakkige dinge wat die wêreld baie maal vir ons sê belangrik is.

Help haar om mediaboodskappe te evalueer

Tussen sosiale media, die Internet en die tradisionele media, word jou dogter deur ’n magdom boodskappe – positief en negatief – gebombadeer. Indien hulle nie weet hoe om met die media om te gaan en die negatiewe boodskappe te herken, kan hulle negatief beïnvloed word en selfs hul selfbeeld kan ’n knou kry.

Deur haar te help om media reg te gebruik – en byvoorbeeld vir haar te leer dat sosiale media ’n eensydige storie is wat net perfeksie reflekteer, of haar te leer om “trolls” (wat eintlik maar net ’n ander naam vir boelies is) te blok en aan te gee – leer jy haar nie net om vir haarself op te staan nie, maar ook hoe om grense te stel.

Leer haar grense stel en haarself respekteer

Doen aan ander soos wat jy aan jou gedoen wil hê, maar wees sterk in die grense wat jy stel en leer haar om vir mense te sê wanneer hulle haar grense oorskry. Só sal sy nie net selfvertroue leer nie, maar ook sterker word. Hierdie les sal sy ook kan deurdra deur haar skooljare na haar huweliksjare. Onthou, wanneer jy jouself respekteer, sal jy nie sommer toelaat dat ander jou sleg behandel nie.

Leer haar om “nee” te sê

Om “nee” te sê, grense te hê en jouself te respekteer gaan basies hand aan hand. Leer haar vroeg om haar “vrou” te staan en “nee” te sê wanneer sy ongemaklik is om iets te doen. Deur te weet dat sy mág nee sê en nie saam met die bondel hoef te beweeg nie, is nog een van die belangrikste goed wat jy vir haar kan leer. Nie net bou dit selfvertroue nie, maar dit keer ook dat sy sommer voor groepsdruk sal swig.

Moenie sleg praat van jouself nie

Wat jy as haar ma doen, is selfs belangriker as wat jy sê. Dus, moenie van jouself sleg praat nie, heeltyd oor jou gewig of kos kla nie en geen selfvertroue en selfliefde toon nie. Jou dogter sal hiérdie waardes aanleer, eerder as dít wat jy vir haar sê. Jy is haar rolmodel en sy leer van wat sy sien.

Lees meer: Met liefde & reëls: 18 wenke vir moderne ouers

The post Hoe om jou dogter groot te maak om sterk en vol selfvertroue te wees appeared first on rooi rose.

Deur Tanya de Vente-Bijker 

Aftrede word as een van die grootste lewensveranderings van ʼn mens se leeftyd beskryf. Buiten die finansiële verandering in jou lewe, is dit ook ʼn emosionele verandering. Dit is ʼn groot aanpassing om elke dag, heeldag, bymekaar te wees. Dit lei noodgedwonge tot konflik. Skielik is jou aftrede nie meer ʼn vreugde nie, maar ʼn ramp. 

“Aftree is ʼn nagmerrie. Niks kan jou daarop voorberei nie,” sê PJ Bouwer. Hy was ʼn besturende direkteur vir ʼn bank in Malawi, Swaziland en Lesotho. “Niks kan ʼn intelligente mens voorberei op die impak, skok en emosies wanneer jy aftree nie.” 

PJ onthou die eerste dag nadat sy aftrede begin het: “Ek het die eerste oggend wakker geword nadat ek my skootrekenaar en selfoon die vorige dag by die bank ingehandig het. Ek het ʼn AAA-persoonlikheid. Niemand het my op my nuwe foon gebel nie, niemand stuur vir my ʼn e-pos nie … Niemand het my nodig gehad nie. Ek het nog altyd gewerk en baie gereis, en my vrou het my op die meeste van my reise op my koste vergesel. Ons het nooit enige konflik gedurende hierdie tydperk ervaar nie. Ek voel dat aftrede ʼn sonde is, aangesien ek nog baie het om tot die maatskappy en die samelewing by te dra, en miskien was dit nie die niks om te doen nie, maar die gevoel van niks.” Hy sê dit voel asof jy met ‘pensioenaris en moeg’ bestempel word.

Volgens PJ het hulle gesukkel om aan te pas. “Ons konflikvlakke het ná my aftrede as gevolg van die emosionele impak daarvan dramaties toegeneem. Ek was nou skielik by die huis en het onwetend ook my vrou en huis begin bestuur. Ek het geïrriteerd gevoel en ingemeng met elke aspek van ons huishoudelike omgewing. Sy het ook verlies ervaar ná my aftrede omdat sy baie betrokke was by verskeie projekte in die Afrikalande waar ons gewerk het.” 

PJ sê jy kan net soveel gholf elke week speel. “Ek was skuldig daaraan dat ek toegelaat het dat my aftree-frustrasies ons verhouding negatief beïnvloed het. Ons het besluit om professionele hulp te kry om ons te help.” Dit het hulle wel gehelp om te herfokus, maar hy erken hulle werk steeds daaraan. 

“Moenie net aanvaar dat jy oukei sal wees nie. Ek het gedink ons ​​sal oukei wees, maar dit was absolute hel om aan te pas. Ons het op ʼn beplanningskedule ooreengekom. Op Saterdae en Woensdae speel ek gholf terwyl ek en my vrou Maandae speel. Ons het ʼn middagete-afspraak op Donderdae en fliek-aande op Vrydae. Een keer per week het ons ʼn formele vergadering om enige probleme met mekaar te bespreek sodat daar nie misverstande is nie.”  

Lees die volledige artikel in ons April-uitgawe. Dis nou op die rakke en propvol interessante inhoud!

Hier’s nog redes waarom jy ons jongste uitgawe in die hande moet kry.

Lees ook: NUWE REEKS| Mag, ambisie en gevaarlike geheime bots in Die Toring

The post TYDSKRIF-UITTREKSEL: ‘Afgetree, maar nou baklei ons’ appeared first on rooi rose.

Met liefde & reëls: 18 wenke vir moderne ouers deur Ilse Salzwedel

Ons geslag sukkel meer met dissipline as ons voorouers. Beslis nie omdat ons minder weet of g’n stuk omgee nie, maar omdat skuldgevoelens, te min tyd, morele verval en ’n snelveranderende samelewing ons soms laat vergeet hoekom dissipline so ’n belangrike deel van kinderopvoeding is.

Maar jy hoef nie soos ouers oorkant die water by ’n TV-nanny hulp te gaan soek nie.

Hier is die basiese beginsels van kinderopvoeding waarmee jy jou instink kan verfris.

• Bepaal die reëls

Dis soos om ’n padkaart vir jou gesin te teken. Kenners is dit eens dat kinders veiliger voel as hulle weet waar die grense van goeie gedrag is.

Moets: Bespreek die reëls én die straf as dit nie nagekom word nie. Plak dit iewers op sodat almal seker is wat van hulle verwag word. Tree konsekwent op sodat die kind presies weet wat om van jou te verwag.

• Reëls, roetine en rituele

Onthou dié drie r’e van kindgrootmaak.

Moets: Hou dit eenvoudig. Skep rituele eie aan jul gesin – koffie en beskuit in Ma en Pa se bed op ’n Saterdagoggend, ’n piekniek elke Sondag … dit laat jou kinders spesiaal voel en versterk jul verhouding wat die opdwing van reëls baie makliker maak.

• Lééf die waardes wat jy predik

Onthou: Jou kinders hou jou dop “soos ’n supergeheime Russiese spioenasiesatelliet”, skryf Dave Meurer in sy humoristiese boek Boyhood Daze (oor die grootmaak van seuns).

Baklei jy en jou man gereeld, maar verwag jy van jou kinders om nie met maats of mekaar te baklei nie? Vloek jy? Kom jy altyd laat? Stel jy werk uit tot op die nippertjie? Jou kinders gaan word wat jy leef!

• Kyk jou kind in die oë as jy met hom praat

’n Kind hoor met sy ore, maar luister met sy oë, is die raad van dr. Pieter Kitshoff, ’n sielkundige van Alberton wat groot sukses met hiperaktiewe kinders en aandag-afleibaarheid behaal.

Moenie: ’n Opdrag skree terwyl jy in ’n ander vertrek is nie. Die kans is goed dat jou kind nie reg sal hoor nie, of jou nie reg sal verstaan nie. Opdragte wat op dié manier gegee word, laat ’n kind voel dat jy nie respek vir hom het nie – net soos jy nie daarvan sal hou as jou baas altyd skreeuend uit ’n ander vertrek met jou kommunikeer nie.

• Beklemtoon die positiewe, en nie net altyd die negatiewe nie.

Moet: As jy geneig is om altyd te raas as jou kind stout is, prys haar nou ’n slag as sy iets ouliks doen of haar baie mooi gedra.

• Hoek toe

As jy moeg gepraat is, stuur jou kind – sonder speelgoed – na ’n “vervelige” plek soos die hoek van die vertrek.

Moet: Laat hy met sy rug na die res van julle staan en nadink oor sy gedrag of kalmeer. Een minuut vir elke jaar oud is ’n goeie maatstaf. Ignoreer hom gerus vir daardie paar minute nadat jy verduidelik het hoekom hy gestraf word.

Dit werk veral goed vir meer sensitiewe kinders – hulle voel gou alleen en sal alles moontlik doen om toekomstige afsondering te vermy.

• Hok hom

Dr. Phil meen dis ’n goeie straf om skoolgaande kinders te hok.

Moet: Selfs al het jou kind nog nie ’n sosiale lewe buite die huis nie, kan jy hom ná slegte gedrag vroeg kamer toe stuur sonder televisie. Dit werk weer eens beter vir sosiale kinders as vir ’n kind wat in elk geval sy eie geselskap verkies.

• Weerhou voorregte soos TV-kyk of rekenaarspeletjies.

Dit kan net werk as jou kind hierdie goed as voorregte en nie as regte beskou nie. Hoe anders gaan jou kind leer dat voorregte saam met verantwoordelikhede en verpligtinge kom?

• Onderhandeling is vir politici

Kinders wil nooit enigiets doen wat goed is vir hulle nie. Dus, ignoreer wat hulle wil hê en gee hulle wat hulle nodig het. Jy is nie besig met ’n burgemeestersverkiesing nie, en hoef nie na hul pype te dans nie – Dave Meurer in Boyhood Daze.

• Hou op omkoop

“Morele waardes moet deel word van ’n kind, en kan nie bloot gekoop en verkoop word nie,” waarsku kenners in die Complete Book of Baby & Child Care. Moenie voortdurend beloning aan gehoorsaamheid koppel nie.

• Doen wat jy belowe het as jy jou kind se vertroue wil behou

As iets voorval en jy nie by ’n belofte kan hou nie, verduidelik dit vir jou kind. Dis noodsaaklik vir goeie verhoudings en goeie dissipline dat hulle weet hulle kan op jou staatmaak.

• ’n Vaste roetine

’n Kind jonger as agt maande het nog nie dissipline nodig nie, maar wel ’n vaste roetine. Maar maak seker dat jy teen agttien maande darem al met basiese dissipline begin het.

• Handhaaf ’n verenigde front

Ma, pa, die huishulp en die kleuterskool behoort dieselfde basiese reëls toe te pas.

• Eet saam aandete

’n Studie onder 527 tieners by die Cincinnati Children’s Hospital het getoon dat tieners wie se ouers vyf keer of meer per week saam met hulle aandete geëet het, die minste geneig was tot dwelmgebruik, botsings met die gereg of depressie.

• Sagte liefde of ferm liefde?

“Terwyl sagte liefde ’n kind se hart oopmaak, gee ferm liefde hom meer ruggraat om sterk en duidelik te kan leef in die wêreld waarin hy grootword,” skryf Steve Biddulph in More Secrets of Happy Children.

Elize Olivier, ’n kindersielkundige van Northcliff, Johannesburg, stem saam. “As jy jou kind nie liefhet nie, en nie ’n goeie verhouding met hom of haar het nie, kan jy hom nie dissiplineer en die basiese waardes leer nie.”

Sekere dinge is ononderhandelbaar, meen Elize. “Dit sluit dinge in soos persoonlike higiëne, skoolwerk en tye saam met die gesin.”

Dis hierdie oënskynlike klein dingejies wat kinders belangrike lewenswaardes soos selfrespek, verantwoordelikheid en omgee vir ander leer.

• Die beste geskenke: tyd en aandag

Opregte aandag is een van die kragtigste maniere waarop ’n ouer ’n kind positief kan motiveer, sê Dr. Phil.

Steve Biddulph, bekende Australiese kinderopvoeder en skrywer van boeke soos More Secrets of Happy Children, meen dit help niks jy vertel jou kinders dat jy hulle liefhet as jy nooit by hulle is nie. “Met kinders is dit wat jy doen belangrik, en nie wat jy sê nie.”

Bêre die koerant, skakel die TV en selfoon af en luister en gesels vir ’n slag met onverdeelde aandag! Of nog beter, speel saam, of doen iets wat jou kind regtig graag wil doen.

Onthou ook dr. James Dobson se raad in Bemoedigende raad vir moedelose ouers: “Die oomblikke wat vir jou die kosbaarste gaan wees, gebeur nie gedurende geskeduleerde aktiwiteit nie, maar in die vryheid van ongestruktureerde en ongejaagde tyd saam.”

• Wat seuns én dogters nodig het

Steve Biddulph is veral bekend as groot kampvegter vir die positiewe rol wat pa’s in hul kinders se lewe kan speel. Hy skryf in sy bekende boek Manhood dat pa’s van die swangerskap-fase af reeds by hul kinders betrokke moet wees. “Jy kan ’n teenwoordigheid wees in elke fase van hul lewe.”

Hy meen seuns en dogters het hul pa’s ewe nodig.

Die pad na nabyheid aan jou seun, meen Biddulph, loop hand aan hand met saamdoen. Maar moenie van die praat vergeet nie, waarsku hy.

En hoe moet ons dogters grootmaak? “Bewonder hulle, en leer hulle selfstandigheid. Respekteer hul ruimte, en moet nooit hul voorkoms evalueer nie, behalwe op ’n positiewe manier,” is sy raad.

Ook oor seks het hy belangrike raad: “Leer jou kinders dat seks goed is, maar spesiaal. Beskerm hulle teen goedkoop en uitbuitende media en situasies.”

• Focus on the Family se ses dissipline-beginsels:

1. Balanseer liefde met grense.
2. Ouers moet die leiers in die huis wees – nie die kinders nie.
3. Leer om te onderskei tussen normale gedrag, kinderlike onverantwoordelikheid en openlike verset, want almal vereis verskillende optrede.
4. Onthou dat konflik tussen ouer en kind onafwendbaar is.
5. Ouerliefde en jou kind se beste belange behoort jou finale maatstaf te wees.
6. Moenie ophou bid nie!

Lees gerus:

• The Better baby deur Susan Wenger (Corals Publishers, 2005. Beskikbaar by goeie boekwinkels, of by 016 982 3255).
• Manhood deur Steve Biddulph (Vermillion, 2004).
• More Secrets of Happy Children deur Steve Biddulph (Harper Collins Publishers, 1998).
• Bemoedigende raad vir moedelose ouers deur dr. James Dobson (Christelike Uitgewersmaatskappy, 2005).
• Praktiese ouerskap deur dr. James Dobson (Struik Christelike Boeke, 2004).
• Boyhood Daze deur Dave Meurer (Bethany House Publishers, 1999).
• The Complete Book of Baby & Child Care (Focus on the Family, Tyndale Publishers, 1997).

Lees ook: Hoeveel slaap het jou kinders nodig?

The post Met liefde & reëls: 18 wenke vir moderne ouers appeared first on rooi rose.

Deur Maretha Botes

Dit was in daai rowwe en absoluut onbekende eerste maande nadat Covid-19 ons getref het, wat ’n vriendin haar eers tot hars, en toe tot klei, gewend het. Sy het, net soos duisende ander Suid-Afrikaners, tuis en boonop sonder werk gesit nadat die organisasie vir wie sy gewerk het sy deure moes sluit. Uit hars het sy die fynste juwele begin maak. Oorbelle en hangertjies waarin die mooiste blommetjies uit ’n fyntuin gepryk het. Later, toe sy opgespeel was met die hars, het sy juwele uit klei begin maak. Gerol, gedraai, met vorms gedruk. Dit alles, vertel sy, het haar gedagtes op mooi dinge gefokus. Sy was heeldag op soek na mooi blomme wat sy kon pars vir die juwele, of nuwe idees om uit klei te maak, het kleure gemeng om nuwe, unieke kleikleure te maak. Ure sou verbyglip sonder dat sy eintlik van tyd bewus was. Dit was haar terapie. ’n Manier om haar gedagtes te orden in ’n wêreld waar min dinge eintlik meer georden was. 

Dít is omdat kreatiwiteit jou stresvlakke tem, meen kenners. Wanneer jou hande en jou hart besig is met iets wat vir jou lekker is, kan jy sommer voel hoe jy weer asem haal en jou lyf ’n ander ritme kry. Al daai klein duiwels wat jou stresvlakke tot in die rooi jaag is skoon vergete. Jy is kalm en gefokus, sê Sarah Pace, ’n aanlyn gesondheidsafrigter van Arizona in Amerika. Sy meen wanneer jy jou hele lyf gebruik vir byvoorbeeld dans, of jou hande om te teken of te verf, stoot jou brein die stres opsy en maak dit plek vir kreatiwiteit. Dit is gelykstaande aan meditasie, sê sy. Jou brein stel dopamien vry en jou asemhaling verstadig. 

Armand Prinsloo, spesialis welstandberader by die Vita Nova Beradingsentrum in Pretoria, sê boonop is stokperdjies belangrik vir ons volgehoue ontwikkeling. Hy verduidelik, “Dit verbeter lewensgehalte, want dit gee ons iets lekker, interessant en uitdagend om in ons vrye tyd te doen, sowel as ’n gevoel van doelgerigtheid buite werk en gesinslewe. Jy  moet ’n werk-lewe-balans vind sodat jy nie oorwerk of te ontspanne is nie. Stokperdjies kan selfs jou lewe op onverwagte maniere verbeter, soos om jou geestesgesondheid te verbeter. Met soveel opsies (van stokperdjies) is daar beslis ’n perfekte stokperdjie vir jou, vir sommiges waarskynlik meer as een.”

’n Stokperdjie of ’n spesifieke belangstelling is bloot ’n aktiwiteit wat vir pret en plesier gedoen word, gewoonlik buite die werk of gesinslewe. Die meeste mense het ’n verskeidenheid stokperdjies wat hulle gebruik om aan die einde van ’n lang dag te ontspan terwyl hulle kognitief produktief bly.

“Die beoefening van stokperdjies skep ook die geleentheid vir ons om tydens die aktiwiteit te reflekteer oor self en omstandighede,” sê Armand.

Dis hoekom ek dit doen 

René-Jean van der Berg, sosiale-media-koördineerder van die Universiteit Stellenbosch, sê brei was haar redding nadat haar ma kort voor die pandemie oorlede is. “My ma was ’n breier en sy is kort voor die uitbraak van die pandemie oorlede. Sy was lief daarvoor om iemand by haar te hê terwyl sy brei. Dan het sy jou van alles en almal vertel as sy so sit en brei, sommer ’n hele babatruitjie klaar. Al wat jy moet doen is luister, koffie aandra en jou mond hou as sy steke moet tel of die patroon verder moet lees.  

“Een middag, toe die pyn en verlange na my ma weer aan my hart kom ruk en ek nie eers asem kon haal van die seer nie, spoor ek uit die bloute ’n bol wol en breipenne op in ’n kartondoos van die keer tien jaar gelede toe ek ook probeer brei het. Saam met ’n Youtube-video, brei ek toe vir my ’n paar sokkies. Toe my ouma dit sien, toe kry haar voete ook skielik koud en moet ek op die daad vir haar ook ’n paar brei.  

“’n Snaakse ding het gebeur toe ek begin brei – ek het minder van verlange gehuil. Dit was amper asof ek haar teenwoordigheid kon voel as ek brei. Terwyl ek sit en rye brei, het ek al haar sêgoed en staaltjies onthou.  

“Nog ’n ding het gebeur toe ek begin brei. Ek kon skielik ingewikkelde kwessies oplos. My werk vereis dat ek heeltyd baie strategies én kreatief moet dink. Dit is soms moeilik en uitputtend. So, wanneer ek met ’n werkprobleem sukkel of net my brein wil ruskans gee, gaan sit ek en regs-aweregs ek vir 30 minute. Dis nou al twee jaar en tientalle babatruitjies later,” sê sy. 

Sue Stuart-Smith is ’n sielkundige en skrywer van die boek The Well Gardened Mind: The Restorative Power of Nature. Sy het deur haar liefde vir haar tuin en om vir haar plante te sorg besef dat “diep eksistensiële prosesse betrokke is in die skep en omgee vir ’n tuin”. Vir haar is tuinmaak baie meer as bloot die skep van ’n mooi en rustige spasie. Dit is ook ’n “kopruimte” (mental space) wat jou stilte gee sodat jy jou eie gedagtes kan hoor. Sy sê wanneer jy met jou hande in die tuin werk, onkruid uittrek, takke snoei, bevry jy jou gedagtes om deur emosies en probleme te werk. Deur vir jou plante te sorg, werk jy terselfdertyd in jou innerlike “tuin” en met tyd word ’n tuin verweef met jou sin van eie identiteit, en word dit ’n plek wat jou teen die rowwe aanslae van die lewe buffer. 

Santa Topham, afgetrede fondswerwer vir ’n nie-winsgewende organisasie van Vereeniging, sê sy doen verskeie dinge om haar hande en gedagtes besig te hou, soos pottebakkery, skilder en teken, asook tuinwerk. Santa sê: “Vir my is die wegtree uit die alledaagse belangrik. Kleur en fantasie in illustrasies en skilderye steek grense van ouderdom oor en maak die jare tussen ses en 60 gelyk. Ek hou van dienlike kunsgoete soos mooi en enige eetware in die studio. Die ure in die studio voel nooit opgebruik nie, maar dit is asof dit bonustyd raak, want ’n mens se droomwêreld en realiteit raak verweef. Om truie te hekel is om stekie vir stekie myself en ander aan te trek met warmte van my hart en hande. Tuinwerk? Wel, ons ken die goedheid van grond …”

Waarom het ons stresverligters nodig? 

Adri van den Berg, ook ’n spesialiswelstandberader by die Vita Nova Beradingsentrum in Pretoria, sê dit is eenvoudig. Stresverligters gee jou die geleentheid om jou lewe te verbeter. “Stresverligters laat jou toe om te ontspan terwyl jou verstand soms lekker aktief bly. Dit bevorder goeie gesondheid en kan die risiko verminder om hoë bloeddruk te ontwikkel. ’n Paar uur van jou stokperdjie per week kan ook jou risiko vir depressie en demensie verlaag. Stresverligters help jou om jou gedagtes te herfokus op iets wat jy geniet. 

Fisieke aktiwiteite veroorsaak chemiese veranderinge in jou liggaam wat help om stres te verminder. Jy kan die vrugte van ’n stokperdjie pluk, selfs al behels dit nie fisiese aktiwiteite nie. Om ’n kort breuk van die werk af te neem en iets te doen wat jy geniet, kan jou verstand verfris en jou beter voorberei om uitdagings in die toekoms die hoof te bied. Om ’n stokperdjie te hê kan baie voordelig vir ons geestesgesondheid wees. 

Deur jou stokperdjies ontwikkel jy as individu. Elkeen van ons is uniek, daarom verskil ons stokperdjies en belangstellings. Wanneer ons ’n aktiwiteit vind wat ons geniet, kan ons dieper daarin delf. Dit bied jou ook die geleentheid om nuwe vaardighede by die werk aan te leer,” sê Anri.

Sy sê hulle sien ’n toename in gevalle van uitbranding en waar mense net ’n ongelooflike lewensmoegheid rapporteer. “Vandag se lewe is besiger as ooit. Baie sukkel om kop bo water te hou en die eise wat werk en ander verantwoordelikhede stel, is besig om sy tol te eis. ’n Gevoel van uitbranding, wanhoop en hulpeloosheid kom algemeen voor. Met dit in gedagte, is dit belangriker as ooit om daadwerklik aandag daaraan te skenk om ’n beter balans tussen werk en ontspanning te handhaaf en hier kan ’n gesonde stokperdjie of twee ’n ongelooflike positiewe rol speel,” sê sy.   

Noudat jy die voordele van stokperdjies verstaan, is dit tyd om ’n paar te vind! Daar is talle stokperdjies wat in die gerief van jou eie huis gedoen kan word wat jou lewe sal verryk en vir jou vreugde sal bring sonder om te veel moeite te verg. Om met ’n spesifieke stokperdjie te begin, kan jy ’n aanlyn belangstellingstoets aflê om jou kennis oor daardie onderwerp te verbreed. Die moontlikhede vir nuwe stokperdjies is onbeperk, maar dit kom alles neer op wat jy geniet om te doen. Probeer sommige van die volgende stokperdjies: musiek (leer ’n instrument speel), lees (soveel nuwe boeke op die rak), tuinmaak, kook (probeer slow cooking – alles van die heel begin af), kuns en kultuur, joga, sluit aan by ’n stapklub. Moet egter nie bang wees om te eksperimenteer nie. Wat dit ook al is – skubaduik, rekspring (bungee), rekenaarspeletjies of skryfwerk – dit kan die beste stokperdjie wees wat jy nog ooit beoefen het.

Bykomende bronne: 

www.suestuartsmith.com

www.realsimple.com

Lees ook: Die 5 belangrikste beleggings vir jou huis

The post Stuit die stres met stokperdjies appeared first on rooi rose.

Skep só vrede:

• Probeer wegkom van reg en verkeerd: Ek is reg en jy is verkeerd. Met so ’n benadering kan jy die geveg wen, maar jou maat, kind en die verhouding verloor.
• Bly stil of kies jou woorde versigtig. Kwetsende antwoorde wond en gooi nog petrol op die woedevuur. Dit verskraal die kanse op ’n oplossing.
• Vra om verskoning vir jou aandeel, al is dit kleiner of volgens jou onnodig om jammer te sê. Die woordjie “jammer” bou brûe en heel harte. Verskonings en ruimhartige, grootmoedige nederigheid is die beste wapen teen woede en wrokkigheid. Eiesinnige, kleingeestige trots breek harte.
• Behandel jou huismense met dieselfde respek en goeie maniere as waarmee jy behandel wil word, en waarmee jy kollegas en vriende behandel. As jy respek en geduld gee, kry jy respek en geduld terug.
• Soek oplossings en kompromieë wat vir albei kan werk. Kry gedeelde doelwitte en sien julle as deel van dieselfde span, nie as mededingers nie.
• Kies jou tyd slim wanneer jy moeilike dinge aanraak. As iemand moeg, oorwerk, ontsteld of kwaad is, is dit gewoonlik die verkeerde tyd. Wag tot albei rustig en kalm is.
• Gee meer as wat jy vra: meer luister, waardering en intimiteit. Wys liefde met aanraking – dit werk wondere as mense geliefd en gekoester voel. En verminder kritiek.
• Kommunikeer jou behoefte duidelik, eerder as om te kritiseer wat die ander een verkeerd doen: “Ek mis jou en het behoefte aan meer tyd saam met jou”, sal ’n heel ander reaksie uitlok, as: “Is dit nou ’n tyd om by die huis te kom? Jy het ook nooit meer tyd vir my nie.”
• Moenie ander mense by jul verskille betrek nie, of by ander se gevegte betrokke raak nie. Laat jou man sy eie verhouding met sy kinders uitwerk, of hulle met mekaar, behalwe natuurlik in gevaarlike situasies of mishandeling.
• Humor. ’n Glimlag keer werklik die grimmigheid af.
• Kies jou gevegte slim. Gaan dit oor ’n week of ’n maand nog saak maak? Indien nie, los dit.
• Vermy sinne wat met “jy” begin. “Jy doen nie dit of dat nie …” Begin liewer jou sinne met “Ek voel … wanneer …” Dit beskuldig of veroordeel nie.
• Praat oor die gedrag en nie oor die persoon nie: “Dit was nie ’n slim ding om te sê nie.” En nie: “Jy is ’n idioot om so iets te sê,” nie.
• Die basis vir ’n gesonde verhouding en goeie kommunikasie, is vertroue en veiligheid. Dit skep rustige, konsekwente en toeganklike optrede én regverdige ooreenkomste met mekaar. Dan kan albei eerlik wees sonder om aangeval, veroordeel of gestraf te word.
• Moenie dreig nie. En as jy dreig, doen tot die letter toe wat jy sê. Dan neem mense jou ernstig op, luister as jy praat en baklei julle nie telkens oor dieselfde goed nie.
• Onderhandel vooraf met mekaar oor alternatiewe maniere van konflikhantering, soos ’n teken wat sê: Kom ons stop die gesprek nou hier, voor ons dinge sê wat seermaak en liewer kon gebly het.
• Dit help dikwels om vir mekaar briewe te skryf, want woorde op papier is gewoonlik rustiger, deurdag, meer neutraal en sonder emosie. En die ander een het tyd om te dink voor hy reageer. Dit help albei om die situasie mooi te ontleed.
• Kyk met een sagte, aanvaardende oog na jou huismense mét hul tekortkominge. Maar kyk met twee objektiewe oë na jouself en jou aandeel in die verskille. En verander jóú styl sodat jy nie oorsensitief oorreageer nie.

Lees ook: Waar is die vrede in jou huis?

’n Strategie wat kommunikeer en nie konfronteer nie

1 Luister net tot sy klaar gepraat het:
Luister om werklik te probeer verstaan wat die ander een sê, dink en voel. Moenie in jou kop besig wees met teenargumente, haar in die rede val, of ’n oordeel oor haar standpunt gee deur te sê dis onwaar of verkeerd nie. Moenie in die stadium jou standpunt gee of van haar verskil nie. Jou maat sal ervaar dat hy en sy mening gerespekteer word.

2 Kontroleer of jy werklik verstaan het.
“Verstaan ek jou reg, … jy dink of voel dat …” Kontroleer wat jy gehoor het, of jou afleidings, deur ’n opsomming te gee van wat sy gesê het. As jy in die kol is, sal julle die ervaring hê dat julle mekaar verstaan en werklik kan kommunikeer. En as jy verkeerd is, sal sy jou reghelp.

3 Vra vir meer inligting.
“Verduidelik vir my wat laat jou dit sê, of wat laat jou so dink? Ek is nie seker ek verstaan nie.” Met al die inligting en begrip, verander die prentjie meestal vir een of albei persone, en is dit makliker om aanpassings te maak, want niemand hoef te erken hy was verkeerd nie. Begrip vir mekaar laat mense beleef dat hulle ernstig opgeneem word en saak maak. Hierdie drie stappe voorkom gewoonlik reeds die meeste verskille. Maar as julle steeds verskil, volg die volgende twee stappe:

4 Kommunikeer begrip vir die ander persoon:
Soek iets in sy standpunt waarvoor jy begrip het, of waarmee jy kan saamstem. “Ek verstaan dat dit vir jou belangrik is, of dat jy so ’n behoefte het … Ek dink jy is reg met …” Julle het dan die ervaring dat julle met mekaar kan praat.

5 Stel nou eers jou standpunt:
“Ek verstaan jou standpunt, tog dink ek ’n mens kan dit ook anders sien,” of “Ek dink ’n bietjie anders hieroor …” en bly dan stil. Dan sal die persoon jou vra hoe jy dit sien en na jou luister. Dis jou geleentheid om jou standpunt te verduidelik. Moenie die woord “maar” gebruik nie. “Ek verstaan, máár … ” Dikwels vee “maar” alles uit wat vooraf gesê is. “Jou toets is goed, maar …”

Die strategie werk uitstekend, ás jy dit toepas. Dit verg natuurlik oefening en kom nie vanself nie. Vir die meeste mense kom dit eerder vanself om te veel te vinnig te sê. Om net rustig te luister tot iemand klaar gepraat het, is moeilik, maar die moeite werd.

Lees ook: Ek leef saam met ’n boelie!

The post Skep só vrede in jou huis appeared first on rooi rose.

Jy kry lewensafrigters, finansiële adviseurs en loopbaanmentors. Ons het sinvolle raad by ‘n maatsoekafrigter of dating coach gekry oor wat jou meer selfvertroue en ’n groter kans op die aanknoop van daardie spesiale verhouding kan gee.

“Ek soek nie vir jou ’n maat nie,” verduidelik sy. “Ek help mense om hul beste moontlike self te wees sodat hulle makliker iemand spesiaals kan ontmoet én ’n suksesvolle verhouding kan hê. Sodra kliënte die selfvertroue het om die afspraakspel op hul eie aan te pak, of redelik selfverseker voel in ’n nuwe verhouding, het ek my rol vervul.”

Watter emosionele kwessies kan mense in die ontmoetingspel pootjie?

“Soms moet mense hul siening van verhoudings en mans of vroue heroorweeg omdat dit hul kans belemmer om iemand te ontmoet. “Party mense soek hulp maar is terselfdertyd nie bereid om te luister nie! Ek dink die oorsaak is die vrees dat selfs al bring jy veranderinge aan, mense steeds nie tot jou aangetrokke gaan voel nie. Jy kan net groei as jy jou eerlik afvra: ‘Hoe kan ek myself verbeter?’”

As ’n geregistreerde trauma-berader met ’n honneursgraad in sielkunde het Lu-Anne uitgebreide ervaring van verhoudingsprobleme. Hoewel sy op versoek verhoudingsadvies sal gee, is haar voorliefde “om ander te help sin maak van romantiese onderhandelinge in ons snel veranderende tye. Daar is ’n enorme behoefte aan dié soort hulp.”

Vrese en foute

Soms het die begrippe wat ons elke dag gebruik opheldering nodig. “Dating kan twee teenstrydige betekenisse hê. Dit kan na ’n paartjie in ’n eksklusiewe verhouding verwys, of meen jy gaan op afsprake, moontlik met verskillende mense. In my werk verwys dit na die tweede betekenis. Om die waarheid te sê, ek moedig mense aan om meer as een mens gelyk te sien tot hulle iemand ontmoet saam met wie hulle ál hul tyd wil deurbring. Vroue, veral, staar hulle maklik blind teen die eerste man wat aandag aan hulle gee.”

Benader mans en vroue hofmakery verskillend?

“Op die oog af, ja, maar mense verskil. Party vroue redeneer soos mans, terwyl daar mans is wat wonderlik sensitief is.

“As ek moes veralgemeen, sou ek sê mans vat langer om die kat uit die boom te kyk. Hulle sal baie tyd saam met ’n vrou bestee voor hulle hulle tot ’n ernstige verhouding verbind.

“Vroue beweeg baie vinniger. Ek dink ons is van nature geprogrammeer om vinnig te besluit of ons saam met iemand wil wees.”

Vroue het in verskillende lewensfases verskillende behoeftes in ’n verhouding: “In hul vroeë twintigs soek vroue iemand wat saam partytjie kan hou en in die winter saam flieks op die bank kan kyk. In hul laat twintigs en dertigs soek ’n vrou iemand met wie sy ’n lewe kan bou en kinders kan hê. Vroue bo veertig wat weer begin uitgaan, soek dikwels ’n geselskapsmaat en dalk ’n intieme verhouding. Hierdie vroue is meer geneig om te voel mans moet by hul lewenstyl aanpas, terwyl jong meisies makliker ’n kompromis aangaan ter wille van haar kêrel se behoeftes.

“Enige mens se grootste vrees is verwerping. Jy kan die kans op ’n besondere verhouding weens swak kommunikasie deur jou vingers laat glip, of omdat jy bang is die ander een voel nie dieselfde nie. Dis gewoon die vrees dat wanneer die nuwe maat jou beter leer ken, hy of sy nie meer sal dink jy is goed genoeg nie. As jy logies daaroor dink, is jy op soek na die één verhouding wat gaan uitwerk. Jy moet dus aanvaar dat die ander vroeër of later gaan doodloop en dit nie persoonlik opneem nie.”

Watter foute maak mense die meeste? Die 6 groot sondes is:

• ’n Gebrek aan selfvertroue

As jy optree soos iemand wat die moeite werd is om te ken, voel ander aangetrokke tot jou.

• Mense raak te gespanne

Dit gebeur veral met mans en laat die ander persoon ongemaklik voel. Aan die einde van die aand is albei ewe verward en onseker of dit goed afgeloop het.

• Mense bespreek vorige verhoudings

Moenie! Die begin van ’n verhouding is wel soos ’n werksonderhoud: die ander party wil weet wat jy hulle bied, wat jy in ruil wil hê en waarom jy jou vorige werk verlaat het. Wanneer vorige verhoudings op ’n eerste afspraak ter sprake kom, raai ek mense aan om dit so kortliks moontlik te bespreek en dan oor iets anders te praat.

• Party mense praat te veel oor hulself

Sommige vroue begin babbel omdat hulle senuweeagtig is. Dis in orde as daar soms ’n oomblik van stilte is. Vul dit met ’n glimlag!

• Min mense weet hoe om ’n kompliment te aanvaar

Jy hoef net “dankie” te sê. Vermy “jy is laf” of “ag, dis nie waar nie”. So ’n reaksie toon ’n gebrek aan selfvertroue (wat onaantreklik is) en hiermee sê jy inderwaarheid die ander een se mening is snert.

• Vroue laat toe dat hul wêreld rondom die man begin draai en dan verander hulle

Dis ironies dat die vrou dan nie meer die een is op wie die man verlief geraak het nie. ’n Afspraak was suksesvol wanneer albei die aand geniet het, ongeag of hulle voel daar mag dalk meer as ’n vriendskap ontwikkel.

“’n Verhouding, weer, was ’n sukses as jy iets uit die verbintenis en die beëindiging daarvan geleer het. Ek glo dis eenvoudig om ’n sukses te wees op die afspraak-toneel – wees pret! Daar is genoeg waaroor mense bedruk voel. Wanneer hulle uitgaan, wil hulle by iemand opwindends wees wat hulle van al die stresvolle dinge laat vergeet.”

Dalk is selfvertroue die sleutelwoord. “Sommige vroue dink mans is so oppervlakkig dat sy soos ’n Victoria’s Secret-model moet lyk indien sy wil hê ’n man moet in haar rigting kyk. Ons gee die arme kêrels nie genoeg krediet nie! Hulle kyk na ’n vrou se styl, liggaamstaal, die wyse waarop sy optree en hoe sy haarself versorg. Jy kan mooi genoeg wees om ’n Victoria’s Secret-model te wees, maar Sannie die buurmeisie sal meer aandag trek as sy meer selfvertroue as jy het.”

Mense respekteer iemand wat hulself respekteer. “As jy positief voel oor die lewe en die liefde en jou beste self is, kom daar wonderlike geleenthede na jou kant toe. Niks sit makliker ’n huppel in jou stap nie as die wete dat jy begeerlik is.”

Lees ook: Swaai uit vir dié slaggate in jou verhouding

The post Jy kan van die rak afklim! appeared first on rooi rose.

In die gang van jou besige lewe neem jy elke dag tientalle besluite. Jy bepaal wat jy gaan eet en aantrek, waarheen jy gaan en saam met wie, wat jy gaan uitrig en hoe jy dit gedoen gaan kry. Jy beweeg na willekeur tussen mense, plekke en take. Maar dis nie almal se werklikheid nie.

Lees ook oor mede-afhanklikheid. Vernietig jou liefde jou?

Daar is dié wat weens siekte, ouderdom of om ’n ander rede nie meer na hulself kan omsien nie. Hulle het versorging nodig, in sommige gevalle selfs net om uit ’n stoel op te staan of ’n slukkie water te drink.

As versorging op die een of ander manier in jou lewe figureer, weet jy waarskynlik watter delikate balanseertoertjie dit is. Die ideale uitkoms is dat die een wat versorg word, voldoende hulp kry maar ook so lank moontlik so onafhanklik moontlik funksioneer. Aan die ander kant moet die versorger ’n eie lewe hê waarop die versorgingsaktiwiteite nie inbreuk maak nie.

Neem jy in ag dat albei die betrokkenes hul voor- en afkeure, behoeftes, begeertes, persoonlike geskiedenis, emosionele wonde en ander geite na die verhouding bring – en dat derde partye baie keer ook ’n sê het – raak die situasie ingewikkeld. Dié artikel ondersoek aspekte van hierdie fyn spel.

’n Aansoekvorm … of nie

Versorgers se opleiding, werkomgewing en take verskil, sê Marna Labuschagne, kliniese sielkundige in private praktyk in Centurion. “Versorging kan tuis geskied, in ’n oord vir bejaardes, hospitaal, kliniek, rehabilitasiesentrum, hospies, plek van veiligheid – noem maar op. Gekwalifiseerde verpleegkundiges, leerling- en assistentverpleegkundiges, en versorgers of caregivers is almal by versorging betrokke. Een versorger kan na een of meer mense omsien, afhangende van die opset.

“Versorgers se take kan hulp met eet, bad, aantrek en beweging insluit; die gee van medikasie of ander basiese mediese sorg; die doen van huiswerk of aankope; om die versorgde rond te neem, of slegs geselskap te hou. Versorging lei dikwels tot ’n intieme nabyverhouding, veral oor ’n lang tydperk, en kan emosioneel en andersins ’n groot uitwerking op albei partye hê.

“In baie gevalle versorg iemand hul ouer, kind, lewensmaat of ander persoon sonder dat hulle om die ‘pos’ aansoek gedoen het, of ’n salaris ontvang. Hulle sien hulself nie in die rol van caregiver nie; dit is maar net een van hul verpligtinge. Dis allerbelangrik dat hulle hierdie rol herken en erken dat hulle as versorgers optree, want die uitdagings eie aan die situasie moet bewustelik benader en bestuur word ter wille van die gewer én ontvanger van hulp.

“’n Betaalde versorger se take en diensure is gewoonlik duidelik omlyn. Daar is afgebakende tye wanneer ’n plaasvervanger die verantwoordelikheid op hul skouers neem. ‘Informele’ caregiving lyk meestal anders. Wanneer ’n bejaarde pa byvoorbeeld by sy dogter se gesin inwoon, is sy heel moontlik elke dag vir sy versorging aanspreeklik. Dit kan so vervleg raak met haar bestaan dat sy (en ander) later nie meer tussen haar versorgingsaktiwiteite en haar normale lewe kan onderskei nie. Uitbranding is uiteraard ’n algemene probleem onder caregivers, of hulle nou ’n amptelike posisie beklee of nie.”

“Uitbranding is uiteraard ’n algemene probleem onder caregivers, of hulle nou ’n amptelike posisie beklee of nie”

Marna lys waarskuwingstekens waarop versorgers bedag moet wees omdat dit op uitbranding kan dui:

• Lusteloosheid, ’n gebrek aan belangstelling in dinge wat jou voorheen geïnteresseer het, depressie.
• Isolasie, omdat daar nie meer tyd is vir jou eie sosiale aktiwiteite nie.
• Oormatige angstigheid.
• Skuldgevoelens, selfverwyt en kommer of jou pogings goed genoeg is.
• Irritasie, frustrasie, humeurigheid of woede.
• Wrokkigheid omdat die situasie soveel van jou vra.
• ’n Onvermoë om die eise van versorging saam met jou gesin, werk, finansies en ander logistieke uitdagings te hanteer.
• Jy versorg jouself nie meer soos vroeër nie.
• Eet- of slaapsteurnisse.
• Selfmedikasie met alkohol, pille en meer.
• Fisieke simptome soos hoofpyne, spysverteringsprobleme, of beserings veroorsaak deur die hantering van ’n verswakte persoon.

“’n Familie-opset kan talle komplikasies tot gevolg hê. Versorgers deel soms hul frustrasies met ander familielede, wat nie besef hulle moet psigiese steun verskaf nie en bloot saam ‘kla’. Dan lê die antwoord in ’n onafhanklike, objektiewe buitestander, soos ’n sielkundige wat versorgers kan help om ontstellende emosies te verwerk, hulself te handhaaf waar nodig, en praktiese oplossings te bedink.

“Versorgers deel soms hul frustrasies met ander familielede, wat nie besef hulle moet psigiese steun verskaf nie en bloot saam ‘kla’”

“Dit gebeur ook dat familielede die een kritiseer wat die caregiving verskaf. Die beste stuurlui staan mos aan wal! Wanneer die versorger verdedigend begin optree, kan die aanleer van goeie kommunikasievaardighede, soos die vermoë om tussen kritiek en advies te onderskei en dit reg te hanteer, ’n positiewe uitwerking hê.

“Betrokkenheid by besluite rakende die versorgde kan moeilik wees. Dink maar aan besluite oor take wat die persoon nie meer behoort te doen nie, soos motor bestuur; of drastiese veranderings, soos die verskuiwing na ’n versorgingsentrum en of masjiene wat die persoon aan die lewe hou, afgeskakel moet word.

“Betaalde sowel as informele versorgers is dikwels te skaam om te erken dat hulle nie die mas opkom nie – jy is mos veronderstel om te cope. Boonop verwag hulle baie keer te veel van hulself, veral as hulle grootgemaak is om selfless te wees. Hulle stel onbereikbare standaarde en as hulle nie kan aanhou gee en gee nie, voel hulle hulle skiet tekort.

“Daar kan ook ’n gevoel van innerlike verskeurdheid wees. Hulle wil help, maar hulle wil ook nie omdat dit soveel van hulle verg. ’n Diep band met die versorgde kan tot angs, magteloosheid, skuldgevoelens of selfverwyt lei, veral wanneer die versorgde agteruit gaan of sterf.”

Van die wal in die sloot

Nie net die gewer van versorging nie maar ook die ontvanger kan aan die kortste ent trek. “Dis belangrik dat versorgdes steeds dié take verrig waartoe hulle in staat is: stap pleks van om in ’n rolstoel gestoot te word, toilet toe gaan pleks van ’n bedpan te gebruik, of op hul eie eet al mors hulle. Dit neem waarskynlik langer en verg meer moeite van die versorger, maar dis in die versorgde se belang. Oorhulpvaardigheid, selfs met goeie bedoelings, kan ’n versorgde se herstelproses kortwiek, of hom gouer laat verswak.

“Dis belangrik dat versorgdes steeds dié take verrig waartoe hulle in staat is”

“Sommige versorgdes verkies natuurlik minder verantwoordelikheid. ’n Op en wakker versorger sal dit raaksien en die versorgde aanmoedig om optimaal te funksioneer.

“Daar is ongelukkig ook gevalle waar versorgers in ’n kommerwekkende mate ontoepaslik optree, soms reg onder ’n toesighouer se neus. Die caregiver neem eenvoudig beheer van elke situasie sonder om aan die versorgde se wense aandag te gee. Dis wanneer caregiving – ’n geskenk wat aan die versorgde gegee word – ontaard in caretaking, wat mag oor die versorgde wil verkry.

“’n Ware caregiver is liefdevol, rustig, oop vir advies, volg die protokol, en respekteer persoonlike grense. Wanneer die versorgde ’n probleem het, luister hy of sy empaties, vra hoe die versorgde die situasie wil hanteer en verskaf dan die nodige steun.

“’n Caretaker is gejaagd, gefrustreerd en dwing sy of haar wil aan die versorgde op. So iemand hou nie daarvan dat mense van buite ‘inmeng’ of navraag doen nie, en neem alle besluite op hul eie. Daar is dikwels ’n onderliggende onsekerheid en gebrek aan eiewaarde. Om in beheer te wees laat die persoon belangrik voel en voed sy of haar eiewaarde, maar dit kan verlammend op die versorgde inwerk.

“Hierdie probleem kan ondervang word deur goeie kommunikasie met die versorgde waar die versorger nie by is nie. Vra vrae soos: Hoe gaan dit régtig met jou? Hoe ervaar jy die versorger? Voel jy jy word sterker of swakker? Word jy toegelaat om te doen wat jy wil of kan doen? Wat sou jy graag wou hê moet verander?”

Die keuse van ’n versorger

Met die aanstel van ’n versorger, nes in die geval van ander aanstellings, is die nagaan van kwalifikasies, die opvolg van verwysings en ’n onderhoud noodsaaklik. “Die uiteindelike keuse is wel subjektief, maar die regte vrae kan lig op die saak werp. Vra hoekom die aansoeker versorging as ’n beroep kies. Indien die antwoord is ‘omdat ek graag ’n verskil wil maak,’ vra wat sy of hy al gedoen het om ’n verskil te maak.

“Indien die antwoord is dat caregiving hul roeping en passie is, vra: Wat wys dat dit jou roeping en passie is? As jy wil vasstel of die aansoeker hul eie inisiatief kan gebruik, vra: Vertel hoe jy jou moeilikste situasie hanteer het. Vra uit oor hul benaderingswyse tot jy kan agterkom of hulle ’n gesonde mate van frustrasietoleransie het en uit die vuis kan dink.

“Wees bedag daarop of die persoon vriendelik is en luistervaardighede het. Is daar genoeg lewenslus? Voel jy geduld aan? Sal die persoon supervisie of advies aanvaar? Stel vas of hulle stokperdjies, buitebelangstellings en goeie, stabiele verhoudings het, sowel as die nodige mediese kennis.

“Wees bedag daarop of die persoon vriendelik is en luistervaardighede het”

“Om ’n versorger deur ’n bemiddelingsinstansie aan te stel het verskeie voordele. Die instansie behartig die keuringsproses en sorg dat die persoon behoorlik opgelei is. Indien die versorgde klagtes het, kan jy die saak met die instansie opneem, of vra dat ’n plaasvervanger gestuur word.”

Wat ma’s betref, sê Marna hoewel vroue natuurlike versorgers is, bly die langtermynversorging van ’n kind ’n groot uitdaging – veral as die supermasindroom kop uitsteek.

“Wanneer ’n ma glo sy moet oral kan keer en raakvat, deur byvoorbeeld elke oomblik by haar kind se hospitaalbed deur te bring, flikker waarskuwingsligte. Die vrees om as onbevoeg beskou te word, miskien deur haar skoonfamilie, kan die dryfveer wees. Baie keer voel sy die pa kan nie dié rol vervul nie ‘omdat ’n kind sy ma nodig het’.

“Jy kan nie gee as jy leeggetap is nie. Slaap wanneer die kind slaap. Laat die huiswerk maar ’n bietjie glip. Vra hulp – daar móét iemand wees wat jou kan aflos.

“As jy prikkelbaar en ongeduldig raak, nalatig optree deur byvoorbeeld te vergeet om medikasie te gee, of voel dat jy beheer verloor, het jy rus nodig. Ook wanneer jou kind klouerig raak en regresseer deur soos ’n jonger kind op te tree. Luister na jou man of ander nabymense se siening van die situasie, en glo die dokters wanneer hulle sê dit gaan beter met jou kind.”

Versorg ander ‘siek’

“Münchhausen-sindroom by proxy” (MSBP) is ’n geestesstoornis wat voorkom wanneer ’n versorger iemand in sy sorg siek maak of beseer, of voorgee dat die versorgde siek is. Die versorger kan ’n ma, verpleegkundige of ander rolspeler wees en die versorgde ’n kind, bejaarde of gestremde. Omdat die slagoffers kwetsbaar is, geld MSBP as ’n vorm van mishandeling.

Die versorger met MSBP kan leuens vertel rakende die versorgde se simptome, die verkeerde medikasie gee, met toetsresultate peuter sodat die versorgde siek voorkom, of die versorgde fisiek skaad om simptome daar te stel. Dié optrede is (meestal onbewustelik) gemik op die verkryging van aandag, simpatie, of praktiese hulp van mediese personeel en die gemeenskap. Mense met MSBP kan lyk of hulle hul volkome aan die versorgde toewy, en sien hul eie gedrag nie as skadelik nie.

“Die toestand het met ’n gebrek aan persoonlike mag te doen,” sê Marna. ”Dis ’n oorlewingstrategie wat spruit uit ’n swak selfbeeld, ’n onvermoë om stres of angs te hanteer, en ’n drang om te beheer en te domineer.

“Mediese personeel ruik lont wanneer ’n kind nie by behandeling baat vind nie, simptome slegs voorkom as die ma in die omtrek is, die ma toetsresultate nie wil aanvaar nie, of bly is wanneer die kind sieker word – ook wanneer ’n ander kind in die gesin onverklaarbaar siek word of selfs sterf.

“Ek het met ’n slagoffer van MSBP te make gehad wat op 12-jarige ouderdom nog nooit skool toe was nie. Sy ma is van dokter na dokter en ’n spesialis wat agterdogtig geraak het, het die rekords nagegaan en ingegryp. MSBP word moeilik genees.”

Lees ook: Ek leef saam met ’n boelie!

The post Versorging & gesonde grense appeared first on rooi rose.

Menseregtedag fokus dikwels op die geskiedenis van vryheid en demokrasie. Vanjaar is dit ook 30 jaar sedert die aanvaarding van Suid-Afrika se Grondwet. Hoofstuk 2 van die Grondwet behels die Handves van Regte wat demokratiese waardes van menswaardigheid, gelykheid en vryheid bevestig.

Tog gaan die dringendste vrae oor regte vir baie Suid-Afrikaners nie oor die verlede of politiek nie. Dit gaan oor wat om te doen wanneer iets skeef loop.

Clientèle Legal beklemtoon alledaagse voorbeelde, met praktiese raad oor hoe om “regte as ideale” in “regte as gereedskap” te omskep om jouself en diegene vir wie jy lief is, te beskerm; dit is dikwels die oomblikke waar regte die meeste saak maak. Toegang tot regsleiding, soos Clientèle se 24/7-regsondersteuning, kan mense help om hul opsies beter te verstaan ​​en ingeligte stappe te neem.

1. Jou beeld word sonder jou medewete gebruik

Om te ontdek dat ’n foto van jou sonder jou toestemming aanlyn gedeel is, kan meer as net ongemaklik wees; dit kan voel soos ’n direkte oortreding van jou persoonlike grense. Jy word gelukkig deur jou grondwetlike reg op privaatheid beskerm. As dit gebeur, neem die volgende stappe:

• Beveilig die bewyse: Voordat die inhoud geredigeer of verwyder kan word, neem duidelike skermskote van die plasing, die spesifieke URL en enige verwante digitale korrespondensie.
• Maak ’n formele versoek vir verwydering: Kontak die individu direk en versoek professioneel dat die beeld verwyder word. Dikwels is ’n duidelike verklaring rakende jou gebrek aan toestemming genoeg om die saak op te los.
• Hou rekords: Hou ’n veilige rekord van alle bewyse en jou pogings om die probleem op te los. As die individu weier om te voldoen, sal hierdie dokumentasie noodsaaklik wees as jy die saak verder deur formele regskanale moet neem.

2. ’n Mediese fout veroorsaak skade

Stel jou voor dat jy verkeerde medisyne voorgeskryf kry of behandeling ontvang wat jou slegter af laat. Jy mag dalk magteloos voel, maar die Grondwet waarborg jou reg op toegang tot gesondheidsorgdienste. As ’n dokter of apteker se fout jou skade berokken het, moet jy die volgende stappe neem:

• Versamel alle bewyse: Stel ’n omvattende lêer van relevante dokumente saam, insluitend jou mediese rekords, oorspronklike voorskrifte en apteekfakture.
• Stel ‘n tydlyn vas: Stoor alle kommunikasie tussen jou en die gesondheidsorgverskaffer om ’n duidelike, feitelike weergawe van die voorval te skep.

Deur hierdie primêre dokumente in te samel, bou jy ’n bewysgrondslag wat noodsaaklik is om met enige verdere regstappe voort te gaan.

3. Iemand misbruik hul mag

Wanneer ’n individu in ’n magsposisie daardie invloed gebruik om jou onder druk te plaas of te intimideer, kan dit ’n skending van jou regte wees. Algemene voorbeelde sluit in huurders wat agter is met hul huurgeld, wat uit hul behuising gesluit word, onbillike werksplekpraktyke en openbare amptenare wat omkoopgeld eis.

As dit gebeur, moet jy die volgende stappe neem:

• Teken die besonderhede aan: Teken die spesifieke datums, die name van die betrokke individue en ’n gedetailleerde weergawe van wat gesê is aan en versamel alle dokumentêre bewyse, insluitend e-posse en boodskappe.
• Identifiseer die wetlike beskerming: Van jou reg op basiese onderwys tot werksplekbeskerming en die reg op lewe, is daar ’n wetlike raamwerk wat ontwerp is om jou te help.

4. ’n Aflewering arriveer nie

Dit gebeur … Aanlyn bestellings waarvoor jy betaal het, arriveer nie of arriveer stukkend, en die verkoper vertraag of weier ’n terugbetaling.

Die Wet op Verbruikersbeskerming 68 van 2008 gee jou die reg op billike voorwaardes en oplossings vir goedere wat foutief is of nie afgelewer word nie. In sulke gevalle, hou jou bestellingsbevestiging, kwitansie, bankstaat, e-posse en boodskappe, en foto’s van die beskadigde goedere, sodat jy kan wys wat ooreengekom is en wat eintlik gebeur het.

5. Uitgesit sonder ’n hofbevel

Niemand kan uitgesit word of hul huis gesloop word sonder dat ’n hof eers al die omstandighede oorweeg nie, en die wet verbied arbitrêre uitsettings. Die bewaring van dokumentêre bewyse is die sleutel tot die beskerming van jou regte. Die insameling van dokumentêre bewyse is dus noodsaaklik om jou regte af te dwing.

Clientèle Legal sê dat die kennis van jou regte nie beteken dat jy situasies op jou eie moet konfronteer nie: “In die situasies wat ons hier beskryf het en in ander, alledaagse situasies wat net nie reg voel nie, beteken dit om die regte vrae te vra, rekords te hou en met ’n regspersoon saam te werk om die verkeerde dinge reg te stel.

Lees ook: Ek leef saam met ’n boelie!

The post Ken jy jou regte? 5 dinge wat alle Suid-Afrikaners moet weet appeared first on rooi rose.

Boelies boelie meestal net waar hulle voel dat hulle die mag en beheer het. Ander mense sal dikwels nie eens weet of glo dat iemand geboelie word nie, want die afknouer doen dit agteraf, meestal nie voor vriende of familie nie.

Die meeste kinders terg mekaar en sê dikwels kwetsende dinge, maar namate hulle groter word, leer hulle empatie en morele redenering en optrede. Oor die algemeen hou kinders in ’n stadium op daarmee en tree sensitiewer op.
Maar boelies hou doelbewus daarmee aan omdat dit vir hulle die mag gee om te kry wat hulle wil hê …

Baie mense wil nie erken hulle word geboelie en emosioneel afgetakel nie. Hulle beskryf eerder hul verhouding as emosioneel onbestendig en vol konflik, of dat hul maat hulle domineer en beheer, of emosioneel, baasspelerig, koppig en sterk is. Jy word geboelie as jou maat jou aan sy begeertes onderwerp, en jou met verkleinering, kritiek oor nietighede, intimidasie, manipulasie, dwang, vrees of skuldgevoelens beheer.

Boelies kan nie hul eie foute en tekortkominge in die oë kyk en verantwoordelikheid daarvoor aanvaar nie. Hulle probeer sover moontlik die aandag van hul swakhede of probleme aflei. Johan* vertel dat sy vrou hom koud en ongevoelig behandel, hom ignoreer en kla oor al die dinge wat hy verkeerd doen. “Sy gooi koue water op al my planne, idees en toenadering. Sy skop ’n kabaal op wanneer sy nie hoor wat sy wil hoor nie. Sy blameer my vir haar loopbaan wat net nie aan die gang kom nie. Ek is die oorsaak van haar ellendige lewe. Ek luister nie na haar nie; ek ondersteun haar nie. Sy is moeg en het nie krag vir intimiteit nie. Ek stel glo net in die bed in haar belang. Sy druk my weg, hard en duidelik. En wanneer sy nou mooi op my battery gepiepie het, soek sy toenadering – net wanneer ek so kwaad, seergemaak en verwerp voel en werklik nie in die bui daarvoor is nie. Dan raak ek nie meer aan haar nie, is ek koud en verwerp ék haar – wat dan net haar volgende rede is om my weg te druk. Ek kan nie wen nie.”

Nie alle boelies vloek en skreeu nie

Party boelies is baie gesofistikeerd. Hulle skree en vloek nie. Hulle ignoreer jou, krul ’n lip, lig ’n wenkbrou, skimp, gee fyn, seer stekies, of reageer met koudheid, trane en stilpstuipe. Dit laat die ander persoon moedeloos, magteloos, gefrustreerd en woedend voel en dié reageer dan skerp, wat hom die skuldige maak, “want ek het niks gesê nie”.

Jy en jou pogings is net nie genoeg nie

Alle boelies laat jou voel jy is net nie goed genoeg nie, verkleineer jou en laat jou aan jouself twyfel. Dit maak nie saak hoe hard jy probeer nie en hoeveel jy doen en gee nie – dis nie genoeg nie. Hy verwag jy moet dit waarmee jy besig is, dadelik los en aan sy behoeftes aandag gee, al is dit vir jou hoe ongeleë of ongerieflik. Jy voldoen net nie aan die verwagtinge nie: Jy doen nie genoeg moeite met haar, die huis, die kinders nie; jy stel nie genoeg in haar en haar werk belang nie; jy is nie betyds genoeg nie; nie romanties genoeg nie; nie maer genoeg nie; maak nie genoeg tyd vir haar nie; maak nie genoeg geld nie; ondersteun nie genoeg nie … die lys is nimmereindigend.

Word jy geboelie? 

1. Word jy gekritiseer, geskel, gevloek, geblameer of verkleineer oor nietighede?
2. Is elke argument of probleem jou skuld?
3. Aanvaar hy net nie verantwoordelikheid vir sy optrede nie en is altyd reg?
4. Is die duiwel los as sy nie haar sin kry nie?
5. Moet jy toestemming kry om dinge te doen?
6. Is jou en jul ontspanningsaktiwiteite meestal beperk tot sy voorkeure en belangstellings?
7. Beheer jou maat grootliks die toegang en besteding van geld?
8. Raak jou maat ontsteld wanneer jy ’n ander standpunt of mening het?
9. Word argumente so gevoer dat jy uiteindelik die “skuldige” is wat om verskoning vra?
10. Loop jy op eiers en bestuur dinge so dat jou maat tog net nie ontsteld of geaffronteer word nie, hoewel jul lewe maar ’n mynveld bly waar jy enige oomblik op ’n myn kan trap?
11. Geld daar verskillende reëls? Jy moet toestemming vra, hy hoef nie. Jy mag sekere dinge nie doen of sê nie, maar sy mag?
12. Jou besluite of behoeftes word verwerp en nietig, onnodig verklaar?
13. Vrees jy dikwels haar reaksie? Is haar reaksie onvoorspelbaar?
14. Is sy verwagtinge onrealisties en laat hy jou dikwels skuldig en net nie goed genoeg voel nie?
15. Word jy gedreig dat hy sy goed gaan vat en loop, of dat jy jou goed moet vat en loop?
16. Word jy “gestraf” met stilstuipe, weerhouding van intimiteit, geld of ander dinge as jy nie volgens sy wil optree nie?
17. Is jy die objek van verkleinerende grappies of sarkastiese aanmerkings?
18. Isoleer sy jou en beheer en manipuleer sy jou kontak met ander mense en jou familie?
19. Doen jy huishoudelik meer as jou deel, maar kry min erkenning en baie kritiek daarvoor?
20. Maak jy verskonings vir sy onsensitiewe aanmerkings of selfs wrede optrede?

Boelies is bang dat ander mense sal agterkom hoe hulle met hul maats mors en dat hulle hul eie swakhede en tekortkominge sal moet erken, verander en die gevolge van hul dade moet dra. Juis daarom is dit dikwels baie moeilik om hulle by kundiges te kry wat hulle en die verhouding kan help.

Hoe lyk ’n boelie?

Boelies…

• probeer ander uit ’n magsposisie beheer verkleineer, manipuleer en intimideer om te kry wat hulle wil hê
• is ongelukkige mense, dikwels moeilik, kwaai, kwaad, verontreg, hartseer of jaloers
• besef of erken nie die uitwerking wat hul gedrag op ander het nie
• is altyd reg, blameer ander vir hul foute en rasionaliseer hul optrede
• sien ander as verkeerd, onbekwaam, emosioneel onstabiel
• ander het hulp nodig, nie hulle nie
• aanvaar nie verantwoordelikheid vir hul foute nie
• haal hul mislukkings, woede en frustrasie op ander uit
• erken nie dat dit moontlik is om op ander maniere op te tree nie
• het dikwels in ’n wanfunksionele huis grootgeword, of ’n huis waar daar ook geboelie is, of is as ’n kind geboelie.

Madri* vertel dat sy in haar huwelik gevoel het sy is in ’n voëlhok waarvan hy die sleutel het.

“Hy het bepaal wanneer en of ek kan uitkom om te vlieg en vir hoe lank. Ek wou ’n veilige nes hê waarheen ek kon terugkom. By die werk was ek ’n leier, ’n sterk vrou met ’n MBA, maar by die huis ’n suutjiespoep wat na sy pype dans en op eiers loop. Sy reaksies was heeltemal onvoorspelbaar. Iets wat vandag nog reg is, is môre ’n reuse-probleem.

Hy was soos ’n sjokoladebedekte, giftige skerpioen wat ek heeltyd met handskoene moes hanteer sodat die angel net nie
uitkom nie. Maar voor ander was hy pure sjokolade, gaaf en soet, galant en joviaal. Hy sou aanbied om vir almal te betaal nadat ek die vorige dag oor die kole gehaal is oor onnodige uitgawes. In die bed was ek weer wonderlik, en het hy mooi en liefdevol met my gewerk. “Ek was volgens hom die oorsaak van ons huwelikspanning, sy depressie en sy onlogiese emosionele reaksies. Ek mag hom net nie ontstel nie, dan word hy depressief of plofbaar. Ek het nooit geweet of ek iets kon beplan nie, want ek is nie seker hoe sy gemoed gaan wees nie. Die kleinste dingetjie kon hom ontstel. As hy hom vervies, sal hy dit op die motor uithaal – in eerste rat tot 70 km ry, roekeloos om draaie jaag, vinnig stop. En as ek dit sou waag om iets te sê, sal hy antwoord ek dryf hom daartoe om teen die naaste boom vas te jaag. Die vrees, my onsekerheid, kan ek nie beskryf nie. Of hy sou sommer op die snelweg stilhou en sê ek moet uitklim. Al gaan ons saam iewers heen, het ek later altyd gesorg dat ek ’n stel huissleutels, genoeg geld en my kredietkaart by my het. “Ná so ’n voorval word ek met stilstuipe gestraf. Hy kon my dae lank heeltemal ignoreer, by my verbystap asof ek ’n meubelstuk is en glad nie op my vrae reageer nie terwyl hy lekker met ander gesels. Of hy het gedreig om dinge nie te betaal nie.

“As ek saamspeel, gaan dit betreklik goed in ons verhouding. Maar selfs dit was moeilik, want sy optrede was nie konsekwent en voorspelbaar nie. Ek het later aan myself en my oordeel begin twyfel; begin glo ek is die oorsaak van sy reaksies. Hy het soveel dinge wat ek gedoen het, gekritiseer. Dikwels was dit fyn stekies. Ek hou van interessante kos. As gaste my komplimenteer sou hy reageer met: ’net jammer vir al die stokke en blare in die kos’. “Ek het begin huil toe ’n terapeut my probeer oortuig het ek word geboelie en emosioneel mishandel. Ek is so lank so afgekraak dat ek aan my smaak vir meubels, klere, aan myself, my persepsies en persoonlikheid begin twyfel het. Op die oppervlak het hy goed vir my gesorg – die finansiële dinge. Maar emosioneel het hy nie vir my gesorg nie, inteendeel, hy het my byna emosioneel gebreek. Hy het selfs op ’n dag vir my pa gesê hy hoef nie bekommerd te wees nie, want as ek in ’n gestig beland, sal hy mooi na my kyk. Hy het my laat glo daar is fout met my.

Stop jou maat se geboelie

• Erken jy word geboelie en besluit om dit te stop.
• Vra jouself af waarom jy in die verhouding bly? Wat is jou vrese? Wat kry jy uit die verhouding?
• Hou rekord van sy of haar optrede en van gebeure wat jy kangebruik wanneer jy die kwessie met hom of haar gaan bespreek.
• Gesels met iemand wat jy kan vertrou – ’n wyse familielid, ’n geestelike leier, terapeut of sielkundige – iemand wat jou gevoelens kan verstaan en jou kan help om perspektief te kry dat jy jou nie net die dinge verbeel nie.
• Praat met jou maat. Hy moet besef wat hy doen en wat jy beleef. En eis dat hy sy gedrag verander. Stel grense en gevolge as hy dit nie doen nie en hou daarby.
• Eis dat julle saam ’n kundige gaan spreek.
• Gee ’n afsnypunt vir die verandering. Onthou, verandering gebeur nie oornag nie.
• Bly kalm wanneer jou maat jou uitlok. Sy soek reaksie. Moenie haar toelaat om jou te manipuleer sodat jy beheer verloor nie.
• Sorg vir jouself. Doen lekker goed. Soek mense op wat jou met respek en deernis behandel en jou in jouself laat glo.
• Gaan ook vir terapie om jou geloof in jouself en jou selfbeeld te herstel.

Mense, verhoudings en kommunikasiepatrone mkan verander. Daar is meestal mhoop. Maar jy kan nie iemand anders
verander nie, hy of sy moet dit self doen. As jou maat nie wil erken sy het ook ’n probleem nie en weier om hulp te kry, kan jy hulp kry en leer om dit te hanteer. Maar dis moontlik eerder in jou eie belang om ook hulp en ondersteuning te kry om die verhouding te verbreek en daarby te hou, en om ’n heel mens met selfvertroue en selfrespek te wees en te kry wat jy nodig het

Kenmerke van ’n slagoffer

Mense wat geboelie word, is geneig om:

• nie altyd selfgeldend te wees nie
• baie te verduur
• maklik te vergewe
• ’n groot behoefte aan aanvaarding en goedkeuring te hê
• werklik vir ander om te gee en onbaatsugtig te wees
• moeilik nee te sê
• goedgelowig, eerbaar, lojaal en betroubaar te wees
• idealisties, optimisties, kreatief maar ’n bietjie naïef te wees
• ’n lae selfbeeld te hê
• ander se afkeer en woede omdat hulle nie goed genoeg is nie, te internaliseer.

Boelies is dikwels verbaal baie oortuigend en praat met gesag. Hulle is selfs gewapen met sogenaamde sielkundige kennis en sal sielkundige terme gebruik om jou probleme te diagnoseer. Jy is emosioneel labiel, oorsensitief, depressief, onstabiel en paranoïes. Hulle ontken wat hulle gesê of gedoen het en laat jou glo jy verbeel jou en versin dinge. Dis jy wat nie respek het nie, onsensitief is en nie werklik omgee nie. Afknouers sal aanhou en jou verkleineer en wanneer jy dan ontplof, is jy die een wat verkeerd is, en moet jy vir jou optrede om verskoning vra – nooit sal hulle toegee dat hul optrede jou daartoe gedryf het nie.

Waarom bly mense by boelies?

• Omdat hulle die boelie liefhet.
• Omdat hulle dikwels afgesonder is van ander mense en familie is wat hulle sou kon ondersteun.
• Om finansiële redes.
• Ter wille van die kinders
• Hulle vrees alleenheid – dis moeilik om alleen te wees in ’n samelewing wat vir paartjies gemaak is.
• Omdat hulle die boelie glo en nie dink enigiemand anders sal vir hulle lief wees nie.
• Hulle is bang vir wat die boelie aan hulle kan doen as hulle dit sou waag om weg te gaan.
• Hulle is depressief en het nie die energie, moed of selfvertroue om weg te gaan nie.
• Hulle is so gewoond om in die boelie se behoeftes te voorsien en weet nie eens meer wat hul eie behoeftes en regte is nie.
• Hulle voel te skaam en voel hulle het misluk omdat hulle nie die verhouding kon laat slaag nie.
• Hulle kry die boelie jammer en glo hy het haar nodig.
• Hulle glo dis hulle skuld – as hulle beter mense was, sou die boelie nie so opgetree het nie.

So lyk gesonde verhoudings:

• Jy kan jouself wees en uitleef.
• Daar is wedersydse vertroue en respek.
• Albei word waardeer en kry erkenning.
• Julle kommunikeer gemaklik en openlik en kan van mekaar verskil.
• Daar word in albei se fisieke en emosionele behoeftes voorsien.
• Verantwoordelikhede word gedeel.
• Albei ervaar wedersydse aanvaarding, respek en liefde.
• Julle geniet mekaar se teenwoordigheid en wil tyd saam deurbring.
• Jy, jou maat en die verhouding groei en ontwikkel.
• Liefde is ’n lewenswyse wat gehoor, gesien en gevoel word.

Lees ook: Lewe jy saam met ’n beheervraat?

The post Ek leef saam met ’n boelie! appeared first on rooi rose.

Deur Mariette Snyman. Foto Freepik

As jy ’n ouma of ’n oupa is, ervaar jy die oppe en affe van grootouer wees aan eie lyf. Miskien het jy innige verbintenisse met jou kleinkinders én hul ouers, of dalk is dit moeilik om familieverhoudings te laat vlot.

Die dae toe geslag ná geslag dieselfde landelike bestaan gedeel het, lê ver in die verlede. Vanweë reusespronge in onder meer die wetenskap en tegnologie word elke geslag met nuwe uitvindings groot. Anders as vandag se kinders moes hul oupas en oumas sonder die Internet, ononderbroke selfoonverbinding en die sosiale media klaarkom. Hulle het met ’n ander woordeskat, aanspreekvorme, gesagstrukture, taboes en selfs morele kwessies grootgeword.

Een ding wat gelukkig nie verander het nie, is die spesiale band wat tussen grootouers en kleinkinders kan bestaan. As dié verbintenis onder druk beland, moet oupas en oumas plan maak!

Buit jou posisie uit

“Die groot, bevrydende verskil tussen ’n ma en ’n ouma is dat ’n ouma haar rolle kan kies. ’n Ma is noodgedwonge polisieman, aanjaer, badafdwinger en heks. ’n Ouma het ’n keuse tussen minister van welsyn, bederwer, storievoorleser, skootopteller, wiegeliedjiesanger en goeie fee.” Só skryf Ida Gräbe in So sê Oupa, so sê Ouma wat sy en haar man, Petru, geskryf het.

Ida wys op ander voordele van dié posisie, soos dat oumas en dogtertjies meestal uitstekend klaarkom – minstens totdat “die klein dametjie ’n tiener is. Eers het haar ouma die sagste skoot, die mooiste laggende oë en, beste van alles, as Pa en Ma uit die eetkamer is, eet Ouma vir haar haar blomkool en pampoen!”

’n Ouma is vir haar kleindogter “geselskap en ’n vertroueling, ’n oppasser, ’n aanmoediger, soms selfs ’n taxibestuurder en eksamenvoorbereider. Hulle drink saam tee, huil oor gebroke verhoudings, pluis selfs ouers se kinkels uit.”

Petru skryf “een van die kosbaarste besittings wat ’n mens kan hê, is die vertroue van ’n kind. Hoe gebeur dit dat ’n kind jou so blindweg kan vertrou dat hy uit ’n boom sal spring as jy beloof om hom te vang?”

’n Ouma is vir haar kleindogter “geselskap en ’n vertroueling, ’n oppasser, ’n aanmoediger, soms selfs ’n taxibestuurder en eksamenvoorbereider

Dis moeilik om die geheim van ’n sterk band tussen grootouer en kleinkind vas te vat.

Lê dit daarin dat hulle dikwels nie ’n huis deel nie en nie tyd het om vir mekaar moeg te word nie? Is dit omdat hulle in die kleinkind se ouers ’n “gemeenskaplike vyand” het? Hang dit af van wat oupas en oumas alles vir hul kleinkinders gee of doen?

Baie grootouers erken dat hulle rustiger met hul kleinkinders omgaan as destyds met hul eie kroos. Hulle sien die groter prentjie en is minder veroordelend.

“Behalwe ideologiese verskille, kan daar ook leefstyl- en norm-verskille tussen grootouers en kleinkinders wees,” sê Ida in ’n onderhoud. “Ek sou hartseer wees indien een van ons elf kleinkinders hulle aan een of ander vergryp skuldig maak. Maar sou dit gebeur, sal ek probeer om my oorlede ma se voorbeeld te volg: sy het een van haar minderjarige kleinkinders wat weggeloop het en later in ’n hawestad opgespoor is, by haar in die huis geneem en dieselfde behandel as die ander wat minder waaghalsig was.”

Die bekende uitspraak lui dat ons nog sal vergeet wat iemand gesê of gedoen het, maar nooit hoe hulle ons laat voel het nie. Dalk is dit liefde sonder voorwaardes – ’n grootouer se diepgaande begrip en die onwrikbare besluit om “aan die kleinkind se kant” te wees – wat die deurslag gee.

Gefokusde aandag

“Toe my kleinkinders gebore is, was ek en die meeste van my vriendinne werkende vroue,” vertel Ida. “Ons kon nie ons kleinkinders ‘help grootmaak’ nie, maar moes smiddae en oor naweke kreatiewe maniere kry om deel van hul baba- en kleuterjare te wees.”

Hierdie maniere het ’n rits lekkertes van pieknieks tot kunsvlytprojekte ingesluit. En ’n goggalaai: “Kies die onderste laai van ’n kas en spuit die boom met ’n goeie insekdoder (om die parasiete wat op die insekte is, te ontmoedig om die skatte in jou laai op te vreet). Plaas ’n vel polistireen onderin. Steek ’n kopspeld deur die lyf van dooie kewers, skoenlappers of stokkiesgoggas wat aan natuurlike oorsake (of onnatuurlike oorsake buite jou beheer) dood is, en druk dit op die polistireen vas. As die kleinkinders kom kuier, sal hulle eerste die goggalaai wil sien! Lees na oor insekte en vertel vir die kinders wat hulle eet, of hulle gevaarlik is, en dies meer.”

Ida se repertoire sluit “sandkoekies bak, sywurms ronddra en krieke vang in. Maar ek trek die streep as dit kom by wipplank ry, tou klim en spinnekoppe jag met die braaitang. En ek kan nie vir Oupa probeer kers vashou nie: hy speel ‘vliegtuigie’ deur die kinders aan ’n hand en ’n voet in die rondte te swaai en lanseer strelitzia-sade met die neus!”

Pret-ervarings met grootouers bevestig kinders se plek in ’n familie, skep geborgenheid, en gee hul eiewaarde ’n hupstoot. Dit verg tyd en energie, maar die loon is groot.

Pret-ervarings met grootouers bevestig kinders se plek in ’n familie, skep geborgenheid, en gee hul eiewaarde ’n hupstoot

“Klein kindertjies kan hulle so oorgee aan ’n omhelsing. Wanneer ek ’n kleinkind teen my vashou, probeer ek dit met al die wedersydse liefde, warmte en snoesigheid in my geheue inprent. Dit kom vir my die naaste aan ware geluk.”

Natuurlik is daar uitdagings. Soms stamp grootouers en kleinkinders koppe omdat hul persoonlikhede bots. Ouerskapkenner Hettie Brittz – Ida en Petru se dogter – se praktiese boekie Kortpad deur die Oerwoud bevat insigte wat verhoudings makliker maak.

Om kleinkinders ouderdomsgepas te hanteer, stryk ook probleme uit. As julle min kontak het, is dit moeiliker. Dan is dit raadsaam om oor ’n kleinkind se ontwikkelingstadium na te lees of by die ouers kers op te steek.

Grootouers se band met kleinkinders én hul ouers beteken drie stelle waardes, voorkeure en verwagtinge is op die spel. In die DVD-stel Immergroen Ouerskapwenke: fondasies vir ouers, stiefouers en grootouers verduidelik Hettie hoe hierdie potensiële mynveld benader kan word.

“Dis baie belangrik om sinvolle grense te trek. Hiermee bedoel ek: wie se verantwoordelikheid is wat wanneer dit kom by die grootmaak van kinders en kleinkinders? Baie ouers kla dat grootouers ‘inmeng’.

“Daar is ’n beginsel wat sê die hoeveelheid verantwoordelikheid wat jy aanvaar, gee jou ’n sekere hoeveelheid inspraak en regte. As ouers van grootouers verwag om die grootste deel van elke dag na kleinkinders te kyk, saam met hulle te gaan klere koop, langs die sportveld te sit, en naweke na hulle om te sien terwyl Pa en Ma gaan baljaar, gee hierdie ouers ‘aandele weg’. Hoewel hulle vir die dissipline en groot besluite verantwoordelik bly, moet die grense aangepas word. Dit vra ’n vriendelike maar ernstige gesprek waar twispunte soos slaaptye, eetgewoontes, huiswerk, waarheen kleinkinders mag gaan en so meer uitgespel moet word.”

Soos Petru dit stel, kan grootouers “brugbome” wees, soos ’n boom wat ’n brug oor ’n stroom vorm. Grootouers wat hul eie kind se goeie eienskappe aan ’n kleinkind uitwys, versterk die band tussen ouer en kind. Die kragtigste brug, ’n liefdevolle verbintenis tussen twee harte, is maklik én moeilik om te bou. Mag dié met ouer harte die kuns al beter verstaan!

Lees ook: Maak kinders met goeie waardes groot

The post Die pad na jou kleinkind se hart appeared first on rooi rose.

Die hoog aangeskrewe Onthul-reeks se ondersoekende joernalistiek het nou ’n nuwe tuiste gevind as ’n spesiale episode van In gesprek op kykNET, met die bekroonde joernalis Lourensa Eckard as aanbieder van beide programme.

“Onthul is bekend daarvoor dat dit kwessies van openbare belang van alle invalshoeke ondersoek sodat die kyker sy eie oordeel kan fel. Dit is waarom ek so opgewonde is oor die samewerking tussen In gesprek en Onthul,” sê Lourensa oor dié nuwe kombinasie wat vir die eerste keer op Maandag 16 Maart uitgesaai word.

Die eerste kwessie wat onder die vergrootglas kom, is die vernietigende effek wat dobbel op miljoene Suid-Afrikaners se lewens het. Hiervoor word oudergewoonte kenners en gevallestudies betrek in ’n episode getiteld Onthul: Aanlyn dobbel – Wie wen?

Want, verduidelik Lourensa, met ’n slimfoon het jy jou eie casino – altyd – in jou hand. So maklik. So verleidelik. Daardie tergende vraag: Wat kan gebeur as jy net nog een keer die wiel laat tol?

“Aanlyn dobbel in Suid-Afrika is ’n komplekse tema: Die bedryf bring jaarliks miljarde vir die staatskas in, maar dit is ’n onmiskenbare feit dat die aantal probleemdobbelaars op aanlyn platforms ook oor die laaste paar jaar die hoogte in geskiet het.”

En nee, jy hoef nie self ’n dobbelaar te wees om hierdeur geraak te word nie. Al wat dit neem, is iemand na aan jou wat nie hierdie verslawing te bowe kan kom nie.

Soos Oscar Bishop, ’n gewese dobbelverslaafde wat sy finansiële tekorte met dobbel probeer aanvul het – tot hy alles in ’n kits verloor het. Hy was egter nie die enigste verloorder nie. Die mense naaste aan hom het ook onder sy verslawing gely.

“As jy meer geld maak, begin jy meer geld insit,” aldus ’n anonieme deelnemer aan die program, ’n student wat ontken dat hy ’n dobbelprobleem het. Hy glo verliese moet maar oploop tot op die punt waar die geld weer teruggewen word. Maar hoeveel dobbelaars verklap werklik hoeveel hulle verloor het tot daardie groot wen?

Lourensa kyk ook dieper na die kwessie van probleemdobbelaars. Sy beskryf hulle as verslaafdes aan die een kant en, aan die ander kant, mense wat dobbel sien as ’n wyse om hul inkomste aan te vul.

“Die maatskaplike tol wat dit eis, is enorm, want dit is dikwels die mense wat dit die minste kan bekostig, wat hulle tot hierdie platforms wend.”

 Maar is dit bloot net desperaatheid wat studente noop om hul NSFAS-befondsing uit te dobbel? En wat word daaromtrent gedoen?

“Daar is beslis ’n besef aan die kant van die Nasionale Dobbelraad en selfs die dobbelmaatskappye dat daar ’n probleem is, maar die feit is dat mens hier te make het met volwassenes wat hul eie besluite moet en mag maak. Die dieperliggende vraag is: Waarom is so baie Suid-Afrikaners finansieel desperaat? Die kalf is nog nie in die put nie, maar hy het nie ver om te val nie,” sê Lourensa.

Daar is ook skokkende statistiek oor pensioenarisse wat hul karige Sassa-toelaes aanwend in die ewige hoop om groot te wen vir ’n beter lewe.

Is daar enige planne deur die Departement van Handel, Nywerheid en Mededinging (DHNM) om wetgewing rondom aanlyn dobbelary in werking te stel?

“Daar is tans baie druk van alle rolspelers om die wetgewing so gou moontlik op datum te kry. Ek is hoopvol dat dit vinnig sal gebeur,” sê Lourensa.

Deelnemers* aan die program sluit in:

• Nadia Liebenberg [(Nasionale Program vir Verantwoordelike Dobbel (NRGP)]
• Gertie Pretorius (Sielkundige)
• Ayanda Sakhile Zulu (Vryemarkstigting)
• Chandra von Meyer [(Nasionale Program vir Verantwoordelike Dobbel (NRGP)]
• Jan de Villiers (DA)
• Sean Coleman [Suid-Afrikaanse Boekmakers-vereniging (Saba)]
• Makashule Gana (Rise Mzansi)
• Gail Schimmel [Suid-Afrikaanse Advertensiebeheerraad (ARB)]
• Lungile Dukwana (Nasionale Dobbelraad)
• Wayne Lurie (Lurie Inc. Attorneys)
• Vernon Wessels (Currency News)

* Die deelnemers aan Onthul is onafhanklik van kykNET en MultiChoice.

Op soek na hulp met dobbelverslawing?

• Skakel die NRGP (Nasionale Program vir Verantwoordelike Dobbel) se tolvrye beradingslyn by 0800 006 008.
• Stuur ’n WhatsApp/SMS met die woord HELP aan 076 675 0710.
• E-pos: helpline@responsiblegambling.org.za
• Telefoonnommer: 021 674 5830

Moenie hierdie boeiende aflewering van Onthul op Maandag 16 Maart om 20:00 op kykNET (DStv-kanaal 144) misloop nie.

Lees hier: Nuut op die boekrak + Drie gelukkige lesers kan elk ’n geskenkpak van Marieta Carrick se boeke WEN!

The post ‘Onthul’ en ‘In gesprek’ span kragte saam: Lourensa Eckard ondersoek aanlyn dobbel appeared first on rooi rose.

Wenke vir ma’s en stiefma’s. Foto: Pexels

• Kinders verstaan nie grootmense se probleme nie

Ons is die volwassenes en ons is veronderstel om volwasse op te tree. Moenie kinders met jou bitterheid en woede belas nie. Hulle behoort dit nie te dra nie. Wees verdraagsaam, geduldig en gee om. Dit neem stiefouers en kinders tyd om mekaar te leer ken. Moedig jou kinders aan om nuwe gades ’n regverdige kans te gee om ’n verhouding te vestig. Soms is dit belangriker om gaaf te wees as om reg te wees, so gun julself ook ’n regverdige kans om aan te pas.

• Takel jou vrese

Die vrees om ontoereikend of minder geliefd te wees as die ander ouer, maak ons besitlik en dan verset ons onsself teen die vorming van nuwe bande. Moenie dat jou vrese verhoudings vertroebel nie. As jy die nuweling is, help dit ook om te besef dat hulle baie spesiale herinneringe het sonder jou – dit is heeltemal normaal om soms die buitestaander te wees.

• Waak teen te veel beheer

As gevolg van egskeiding verloor ’n mens beheer oor baie dinge. Aanvaar dit. Kom ooreen op ’n stel reëls wat in beide huishoudings geld om sake te vereenvoudig. Daar is ook geen rede om oorbeskermend te wees nie – almal is maar net mense. Daar is geen bedreiging nie.

• Wees dankbaar

Wat ookal die drama van jou egskeiding was, wees dankbaar as jou kind salig onbewus daarvan is en goed met die ander party oor die weg kom. Dit spaar hulle groot trauma en moontlike uitdagings met hul eie toekomstige verhoudings. Wees ook dankbaar vir al die hulp wat jy ontvang met die grootmaak van jou kind.

• Openbaar self goeie gedrag

Die beste manier om ’n kind iets te leer, is om ’n goeie voorbeeld te stel. Vra jouself gereeld af wat jou optrede jou kinders leer. Betoon respek en deernis, met verantwoordelikheid. Waak teen afbrekende opmerkings, beledigings en spottery voor die kinders of voor ander mense.

• Skud die slagoffermentaliteit af

Wil jy hê jou kinders moet onthou hoe swaar jy altyd gekry het, of wil jy eerder hê hulle moet onthou hoe sterk, veerkragtig en gelukkig jy was?

• Regverdigheid is ’n persepsie

Wat regverdig is vir een, mag vir ’n ander glad nie regverdig lyk nie. Mens kan nooit ewe veel tyd en ondersteuning aan elke kind gee nie. Elkeen het unieke behoeftes en omstandighede wat heeltyd verander, veral in saamgestelde families, en daarom sal hulp daarvolgens aangebied word.

• Kom jou beloftes na

Dit geld vir beloftes aan die kinders sowel as die mede-ouers. Hou by jou skedule, kom jou ondernemings na en daag op wanneer jy veronderstel is om op te daag. Anders veroorsaak dit nie net groot teleurstelling vir ons kinders nie, maar ook groot ongerief en nood vir ouers wat moet sien kom klaar sonder jou ondersteuning, insette of teenwoordigheid.

• Kommunikeer

Deel die belangrike inligting met betrekking tot skedules, reëlings en gebeurlikhede met alle betrokke ouers. Praat ook oor die dinge wat jou kwel en vra advies of bystand wanneer jy dit benodig. Julle is nou ’n familie, tree soos een op.

• Breek die norm

Selfs in die ergste gevalle kan biologiese ouers en stiefouers maniere vind om oor die weg te kom. Mense se paaie kruis vir verskeie redes en as jy bereidwillig is, kan geskille besleg word. Waak teen die stereotipe haat en minagting wat die samelewing verwag.

• Gee hulle goeie herinneringe

Ons is geneig om die slegte goed uit ons kinderdae beter te onthou as die goeie goed. Doen moeite om goeie herinneringe te skep en maak die slegtes so min as moontlik.

Lees ook: Hoe om jou dogter groot te maak om sterk en vol selfvertroue te wees

The post Wenke vir ma’s en stiefma’s appeared first on rooi rose.

Hier is ’n paar praktiese wenke waarmee jy sommer dadelik kan begin:   

1. Fokus op een ding op ’n slag

Jy sal beter en minder gestres voel as jy leer om net op een ding op ’n slag te fokus. Soms moet ’n mens aan meer as een ding gelyktydig aandag gee, maar probeer om al daardie “multi-tasking” te beperk tot ’n spesifieke tyd elke dag.

2. Maak lysies van alles wat jy moet onthou, van inkopies tot take en idees

Sodoende hoef jy nie te stres dat jy iets gaan vergeet nie, en jy maak dit makliker vir jou brein om ander goed te onthou. Hou die lysies kort – so drie take (maksimum) per dag. Anders word dit dalk ook ’n bron van ekstra stres.

3. Moenie berge uit molshope maak nie, en los die bobbejaan agter die bult

As jy een van daardie mense is wat hóú van drama, moenie wonder hoekom jy gedurig gestres is nie! Voordat jy weer van ’n nietigheid ’n drama maak, vra jouself eenvoudig af: gaan hierdie nog saak maak oor vyf jaar? Of vyf weke? Of selfs oor vyf dae? As die antwoord nee is, beweeg aan, spaar jou energie en beperk jou stres.

4. Spandeer 80% van jou tyd aan oplossings, en net 20% aan probleme

Dus, meer aksie, minder wroeging. Dit gaan jou minder magteloos en pessimisties laat voel. ’n Praktiese voorbeeld: sukkel jy om met jou salaris uit te kom? Spandeer dan eerder jou tyd aan die soek na oplossings. Byvoorbeeld: watter uitgawes om te sny en hoe om dalk ekstra geld te maak. As jy heeldag net loop en dink aan jou probleem (te min geld) gaan jy net al hoe meer miserabel raak.

5. Vra, moenie raai nie

Baie misverstande ontstaan omdat ons dink ons weet wat iemand dink. Werk eerder aan jou kommunikasievaardighede. Vra hom of haar reguit! So vermy jy konflik en negatiwiteit en mors jy minder energie en tyd.

6. Pak jou sak vir werk voordat jy gaan slaap

Eenvoudig, maar ’n besliste manier om stres te beperk. Nie net gaan jy meer ontspanne wees voor werk nie, maar die kans dat jy iets belangriks by die huis gaan vergeet wat jou dag later gaan bederf, is ook kleiner.

7. Balanseer harde werk met behoorlike ruskanse

Dit is nie altyd moontlik nie, maar die Sweed Hendrik Edberg, op wie se Positivity Blog ek hierdie lekker wenke raakgeloop het, sê dit help hom om 45 minute lank baie gefokus te werk en dan ’n blaaskans van 15 minute weg van sy lessenaar te neem. Gaan loop ’n draai, drink ’n koppie tee of ’n glas water, eet iets, lees ’n artikel in ʼn tydskrif … Dit keer dat stres gedurende jou werksdag net bly opbou.

Lees ook: Kry weer woema in die winter

8. Stel duidelike grense in jou dag

Dit is veral moeilik omdat ons almal deesdae omtrent op ons skootrekenaars leef. Jou werk bly nie noodwendig meer by die werk nie. Edberg sê dit werk vir hom om te sê hy werk nooit voor agtuur soggens of na sewe saans nie.

9. Hou naweke vir naweek-hou en weeksdae vir werk

Probeer om naweke van jou rekenaar of foon weg te bly, veral as dit kom by werksake. Dit keer dat jy oor naweke oor werk bekommer, en by die werk sit en wens dit was naweek. Edberg noem dit die grys sone, en sê dit is hierdie grys sone wat al die vreugde uit ’n mens se lewe steel. “Dit maak ’n mens so gestres dat jy selfs sukkel om te slaap.”

10. Maak tyd om te doen waarvan jy hou

Sekere dinge moet gedoen word. Maak dit jou eerste prioriteit, maar moenie van elke liewe ding in jou dagboek ’n prioriteit maak nie. Doen die noodsaaklikste goed daagliks, maar ruim saans en naweke tyd in vir iets waarvan jy hou. Dit verlaag nie net jou stresvlakke nie, maar gee jou ook sommer nuwe energie.

Lees ook: Tydsbestuur: Kry meer uit jou dag

The post 10 wenke teen stres wat werk appeared first on rooi rose.

As jy by ’n vriendin is wat haar man verloor het, gryp haar seer jou so aan dat jy maar net woordeloos haar hand kan vashou, of ’n arm om haar skouers kan slaan. Jy weet sy is op ’n stil plek waar ’n lang proses van heling hom moet voltrek. Praat jy met vroue wat dié ingrypende gebeurtenis beleef het, besef jy daar kan geen algemene voorskrifte vir die rouproses wees nie. Party is uitmekaargeskeur en treur lank en diep, terwyl dit lyk of ander gouer daaroor kom. Een het nie die emosionele weerstand om in ’n werksituasie te gaan staan nie, terwyl ’n ander juis heling kry deur haar beroep. Een steun sterk op haar kinders en naby-familie vir ondersteuning, terwyl ’n ander haar smart verwerk deur na ’n sieke om te sien.

’n Geslagsregister en ’n viering van die lewe

Toe Carlien Kruger en haar man, Gerrit, die dag by die dokter hoor dat hy pankreaskanker het en waarskynlik net drie maande het om te leef, het dit vir haar gevoel of die son ’n oomblik verduister. Maar Gerrit het dadelik bepaal hoe hulle sy siekte gaan hanteer. Reeds in die motor op pad huis toe het hy vir haar gesê: “Jy moet drie dinge weet en aanvaar: Eerstens is die siekte nie God se straf nie, dit is net deel van die gebrokenheid van die lewe. Tweedens: Ons het ’n wonderlike lewe saam gehad, daar is no regrets. Derdens: Almal moet my soos altyd behandel en nie gedurig simpatiseer nie.”

Toe sy later eendag vir hom sê dat hulle sommer direk van ontkenning tot by aanvaarding gespring het en al die ander fases gemis het, het hy gelag en geantwoord: “Ou girl, ons het nie tyd vir al die fases nie.” Sy positiewe houding het die hele verloop van sy aftakelende siekte bepaal. Hy het dadelik vir hom ’n doelwit gestel: om sy geslagsregister te boek te stel soos hy altyd wou. Dit sou strek vanaf Jacob Kruger wat in 1713 in die Kaap aangekom het tot by hul vier kleinkinders.

Carlien moes die teks, foto’s, grafika en stamboomlyne op die rekenaar doen, teen die einde onder groot druk. “Ek kan die kere wat die Here regtig met my gepraat het, op my een hand tel, maar twee dae voor Gerrit dood is, was een daarvan. Ek het wakker geword met dié woorde soos ’n refrein in my kop: ‘Kry die boek in sy hande. Kry die boek in sy hande.’ Daar was nog baie tikfoute in die teks, maar ek het net geweet ek moet luister.”
Sy het ’n boekbinder gekry wat die bindwerk binne ’n dag gedoen het. Gerrit was aangedaan toe hy die boek kry en het die hele middag daarmee in sy hande gesit. Hy wou ook ’n ete hou waarheen hulle almal sou nooi vir wie hulle lief is. Van oral-oor, selfs uit die Kalahari, het honderd mense gekom vir ’n dag lange saamwees. Hy wou hê dit moes ’n fees wees, ’n viering van die lewe, en so was dit. Sy seuns het hom die trappe afgedra eetkamer toe en daar het hy die hele dag in ’n gemakstoel gesit, ’n week voor sy afsterwe, en saam met almal gelag en gekuier.

Die fases

Die bekende sielkundige, dr. Elizabeth Kübler-Ross, het die proses van trauma-belewing en rou beskryf as fases waardeur ’n mens gaan:

• Ontkenning. Jy probeer die onvermydelike vryspring. “Dit kan nie met my gebeur nie.”
• Woede. Daar is ’n gefrustreerde ontlading van pynlike emosies. “Hoekom ek? Dis nie regverdig nie.”
• Onderhandeling. Daar is ’n vergeefse soeke na ’n uitweg. “Ek sal enigiets doen as hierdie krisis net by my kan verbygaan.”
• Depressie. Die onvermydelike sink finaal in. “Ek wil net in die bed lê. Hoekom sal ek moeite doen met enigiets?”
• Aanvaarding. Jy kry uiteindelik ’n pad vorentoe. “Ek sal hierdeur kom.” Die uiteensetting help ons maar net om die rouproses beter te verstaan. Nie alle mense beleef noodwendig al die fases nie, maar volgens Kübler-Ross sal elkeen minstens twee daarvan ervaar.

Die lang pad daarna

Hoe het jy die hartseer ná sy afsterwe hanteer?

“Ek het hom belowe ek sou nie oor hom treur terwyl hy nog leef nie, en het my trane al die tyd bedwing, maar ná sy dood het die sluise oopgegaan. Ek het baie lank en baie diep getreur. “Ná vier maande het ek in ’n joernaal briewe aan hom begin skryf. Al my hartseer en twyfel kon ek daarin uitstort. Ek het ook besef dat die Here se manna nie net korreltjies brood is nie. Dit is genade. Dit lê elke dag wit en Hy sê: ‘Tel net genoeg op vir vandag, Ek gee môre weer.’”

Het jy berading gekry?

“Nee, ek het myself toegelaat om te treur en het dit nie probeer onderdruk nie. Ek het laat gaan slaap en baie laat opgestaan, want dan het die dag korter gevoel. Die dokter het wel vir my antidepressante voorgeskryf waarsonder ek nie sou kon klaarkom nie. “Wat my aan die begin baie gehelp het, was om verse uit die Psalms in die Bybel te lees. Ek kon nie lang stukke lees nie. ’n Enkele sin uit ’n Psalm kon my troos, soos: ‘Uit geweldige waters het Hy my uitgered,’ maar by die woorde ‘Hy het my rouklere uitgetrek en vir my feesklere aangetrek,’ het ek baie vraagtekens geplaas.

“Dit kan vreemd klink, maar ek het ook begin legkaarte bou, weke aanmekaar, net om iets konstruktiefs te doen. Ek het vir myself gesê as ek net tien stukkies per dag bou, is dit goed, want dan kan ek sê: dít het ek vandag gedoen. Die legkaarte was geweldig terapeuties.”

Was jy ooit kwaad vir die Here?

“Nooit. My emosie was eerder: die Here is naby, Hy hou my vas. Die Here het sy betrokkenheid by my lewe op ’n wonderlike manier gewys toe ons een seun se dogtertjie twee jaar later op Gerrit se sterfdatum gebore is. En vier jaar later, op Gerrit se verjaardag, kry ek die nuus dat ons jongste seun en sy vrou gaan ouers word. So het Hy pertinent vir my gewys Hy werk nie met tyd soos ons dit ken nie, maar met ewigheid.

Watse raad en ondersteuning sal jy vir iemand in dieselfde bootjie gee?

“’n Druk om die skouers beteken meer as duisend woorde. Ek kan wel sê: Wees geduldig met jouself, wees goed vir jouself. Gee jouself toestemming om te rou, al neem dit baie lank. En glo my, dit sál beter gaan. ’n Mens gee babatreetjies en jy kry groot insinkings, maar ná ’n tyd sê jy met verwondering: Kyk waar is ek nou al.”

Diens aan ander

Judie van der Walt is ’n doen-mens. Gee haar ’n uitdaging en sy voer hom deur. Terselfdertyd is sy ’n dienende mens. Om dié rede het sy haar man, Nic, uit die hospitaal huis toe gebring en vir hom gesorg. Nic was reeds ’n semi-invalide ná ’n beroerte toe kanker by hom gediagnoseer is.

“Dit was cholangio carcinoma, ’n kanker van die buis tussen die galblaas en die pankreas. Ons het saam gelag en gehuil toe hy sê dis goed dat dit so ’n groot woord is, want ek sou nie met ’n common kanker tevrede gewees het nie.”

Binne ’n enkele dag het sy hul meenthuis vir die rystoel ingerig – matte uitgehaal en ’n oprit laat bou. Dit was vir haar baie belangrik dat hy sy onafhanklikheid so lank moontlik moes behou.
“Toe die onkoloog ons die nuus gee dat Nic ses uur, ses dae of ses maande kan leef, het ons besluit dis nie ’n tyd om op die dood te wag nie, maar ’n tyd om saam te wees.”
Nic se sielkunde-agtergrond het hom ook gehelp om die siekte te hanteer. Hy was ’n belese man met ’n skerp brein en ’n uitnemende akademikus en later sakeman. Tot op die laaste het hy sy intellektuele vermoëns behou.

Judie sê sy het volkome op God gesteun en glo Hy het haar eenkeer bomenslike krag gegee toe Nic geval het en sy hom alleen op die bed moes tel. Invalide wat hy was, sou sy normaalweg nie die dooie gewig kon hanteer nie, maar met geweldige inspanning kon sy hom met een beweging op die bed kry.

Die lewe sonder hom

Het jy ’n kosbare herinnering?

“Nic het as ’n stokperdjie miniatuurbeeldjies van skilpadjies versamel. Hy het ’n hele vertoonkas gehad met skilpadjies uit alle wêrelddele, enetjie so groot soos ’n pinkienael. Toe hy al baie swak was en nie eens meer kon praat nie, het Michele, sy dogter, vir hom twee babaskilpadjies gebring om vas te hou. Hy was oorstelp. Die volgende dag toe ek langs hom op die bed gaan sit, het hy my bly wegstoot – hy was bang ek sit op die skilpadjies – wat toe natuurlik nie meer daar was nie.”

Hoe het jy sy afsterwe ervaar?

“Twee jong mans van Avbob het hom kom haal. Hulle het met baie deernis te werk gegaan. Ek moes van sy klere gee wat hulle later vir hom sou aantrek. Dat ’n mens so kalm kan wees … Ek is stilweg kas toe en haal sy pak klere, pragtig grys met ’n strepie, en alles wat nodig is uit, en sit dit op die wit laken. Waar kry ’n mens die krag om dit so natuurlik te doen soos toast en koffie maak? Toe hulle wegry, waai ek nogal. Vir wie en hoekom?

“Naas die hartseer het ek groot dankbaarheid gevoel omdat ek hom so kon versorg en moeite vir hom kon doen. Nic wou nooit eens hê ek moes vir hom ’n koppie tee maak nie. Hy het gesê ek is nie sy bediende nie. Dit was dus ’n voorreg om hom te kon versorg. Maar ek was ook verslae oor die aftakeling. Dis nou nog moeilik om dit te verwerk, maar ek kyk ook spiritueel daarna: die aardse liggaam moes afgebreek word.”

Kort ná Nic se dood het jy ’n kankerpasiënt in Londen gaan oppas. Hoekom? Was dit jou manier om jou hartseer te verwerk?

“Die Here het dit op my pad gesit. Ek sou net in Londen gaan kuier, maar voor ek weg is, het ek drome gehad van ’n omgewing wat ek nie ken nie. Toe ek die ouer vrou daar anderkant ontmoet, het ek die hospitaal en haar huis uit my drome herken. Ek het verplig gevoel om na haar om te sien.

“Ek sou nie net by my huis kon sit en treur nie. My broer is op ’n jong leeftyd oorlede en my ma het net ingegee en opgegee. Al die verantwoordelikheid van die huishouding het op my gelê. Ek sou my nooit toelaat om so platgeslaan te wees nie. Jy moet opstaan en aangaan.”

Het jy raad vir ander vroue wat deur dié trauma gaan?

“Ek het nie raad nie. Elkeen moet deur haar eie hartseer werk. Ek kan so iemand net vasdruk en vir haar bid. Maar vir dié wat nog hul mans het, het ek raad: Waardeer wat jy het in jou maat en sê dit gereeld vir hom.”

Lees ook: Vriendskappe het ook vervaldatums

The post Om jou man te verloor appeared first on rooi rose.