Menseregtedag fokus dikwels op die geskiedenis van vryheid en demokrasie. Vanjaar is dit ook 30 jaar sedert die aanvaarding van Suid-Afrika se Grondwet. Hoofstuk 2 van die Grondwet behels die Handves van Regte wat demokratiese waardes van menswaardigheid, gelykheid en vryheid bevestig.

Tog gaan die dringendste vrae oor regte vir baie Suid-Afrikaners nie oor die verlede of politiek nie. Dit gaan oor wat om te doen wanneer iets skeef loop.

Clientèle Legal beklemtoon alledaagse voorbeelde, met praktiese raad oor hoe om “regte as ideale” in “regte as gereedskap” te omskep om jouself en diegene vir wie jy lief is, te beskerm; dit is dikwels die oomblikke waar regte die meeste saak maak. Toegang tot regsleiding, soos Clientèle se 24/7-regsondersteuning, kan mense help om hul opsies beter te verstaan ​​en ingeligte stappe te neem.

1. Jou beeld word sonder jou medewete gebruik

Om te ontdek dat ’n foto van jou sonder jou toestemming aanlyn gedeel is, kan meer as net ongemaklik wees; dit kan voel soos ’n direkte oortreding van jou persoonlike grense. Jy word gelukkig deur jou grondwetlike reg op privaatheid beskerm. As dit gebeur, neem die volgende stappe:

• Beveilig die bewyse: Voordat die inhoud geredigeer of verwyder kan word, neem duidelike skermskote van die plasing, die spesifieke URL en enige verwante digitale korrespondensie.
• Maak ’n formele versoek vir verwydering: Kontak die individu direk en versoek professioneel dat die beeld verwyder word. Dikwels is ’n duidelike verklaring rakende jou gebrek aan toestemming genoeg om die saak op te los.
• Hou rekords: Hou ’n veilige rekord van alle bewyse en jou pogings om die probleem op te los. As die individu weier om te voldoen, sal hierdie dokumentasie noodsaaklik wees as jy die saak verder deur formele regskanale moet neem.

2. ’n Mediese fout veroorsaak skade

Stel jou voor dat jy verkeerde medisyne voorgeskryf kry of behandeling ontvang wat jou slegter af laat. Jy mag dalk magteloos voel, maar die Grondwet waarborg jou reg op toegang tot gesondheidsorgdienste. As ’n dokter of apteker se fout jou skade berokken het, moet jy die volgende stappe neem:

• Versamel alle bewyse: Stel ’n omvattende lêer van relevante dokumente saam, insluitend jou mediese rekords, oorspronklike voorskrifte en apteekfakture.
• Stel ‘n tydlyn vas: Stoor alle kommunikasie tussen jou en die gesondheidsorgverskaffer om ’n duidelike, feitelike weergawe van die voorval te skep.

Deur hierdie primêre dokumente in te samel, bou jy ’n bewysgrondslag wat noodsaaklik is om met enige verdere regstappe voort te gaan.

3. Iemand misbruik hul mag

Wanneer ’n individu in ’n magsposisie daardie invloed gebruik om jou onder druk te plaas of te intimideer, kan dit ’n skending van jou regte wees. Algemene voorbeelde sluit in huurders wat agter is met hul huurgeld, wat uit hul behuising gesluit word, onbillike werksplekpraktyke en openbare amptenare wat omkoopgeld eis.

As dit gebeur, moet jy die volgende stappe neem:

• Teken die besonderhede aan: Teken die spesifieke datums, die name van die betrokke individue en ’n gedetailleerde weergawe van wat gesê is aan en versamel alle dokumentêre bewyse, insluitend e-posse en boodskappe.
• Identifiseer die wetlike beskerming: Van jou reg op basiese onderwys tot werksplekbeskerming en die reg op lewe, is daar ’n wetlike raamwerk wat ontwerp is om jou te help.

4. ’n Aflewering arriveer nie

Dit gebeur … Aanlyn bestellings waarvoor jy betaal het, arriveer nie of arriveer stukkend, en die verkoper vertraag of weier ’n terugbetaling.

Die Wet op Verbruikersbeskerming 68 van 2008 gee jou die reg op billike voorwaardes en oplossings vir goedere wat foutief is of nie afgelewer word nie. In sulke gevalle, hou jou bestellingsbevestiging, kwitansie, bankstaat, e-posse en boodskappe, en foto’s van die beskadigde goedere, sodat jy kan wys wat ooreengekom is en wat eintlik gebeur het.

5. Uitgesit sonder ’n hofbevel

Niemand kan uitgesit word of hul huis gesloop word sonder dat ’n hof eers al die omstandighede oorweeg nie, en die wet verbied arbitrêre uitsettings. Die bewaring van dokumentêre bewyse is die sleutel tot die beskerming van jou regte. Die insameling van dokumentêre bewyse is dus noodsaaklik om jou regte af te dwing.

Clientèle Legal sê dat die kennis van jou regte nie beteken dat jy situasies op jou eie moet konfronteer nie: “In die situasies wat ons hier beskryf het en in ander, alledaagse situasies wat net nie reg voel nie, beteken dit om die regte vrae te vra, rekords te hou en met ’n regspersoon saam te werk om die verkeerde dinge reg te stel.

Lees ook: Ek leef saam met ’n boelie!

The post Ken jy jou regte? 5 dinge wat alle Suid-Afrikaners moet weet appeared first on rooi rose.

Die hoog aangeskrewe Onthul-reeks se ondersoekende joernalistiek het nou ’n nuwe tuiste gevind as ’n spesiale episode van In gesprek op kykNET, met die bekroonde joernalis Lourensa Eckard as aanbieder van beide programme.

“Onthul is bekend daarvoor dat dit kwessies van openbare belang van alle invalshoeke ondersoek sodat die kyker sy eie oordeel kan fel. Dit is waarom ek so opgewonde is oor die samewerking tussen In gesprek en Onthul,” sê Lourensa oor dié nuwe kombinasie wat vir die eerste keer op Maandag 16 Maart uitgesaai word.

Die eerste kwessie wat onder die vergrootglas kom, is die vernietigende effek wat dobbel op miljoene Suid-Afrikaners se lewens het. Hiervoor word oudergewoonte kenners en gevallestudies betrek in ’n episode getiteld Onthul: Aanlyn dobbel – Wie wen?

Want, verduidelik Lourensa, met ’n slimfoon het jy jou eie casino – altyd – in jou hand. So maklik. So verleidelik. Daardie tergende vraag: Wat kan gebeur as jy net nog een keer die wiel laat tol?

“Aanlyn dobbel in Suid-Afrika is ’n komplekse tema: Die bedryf bring jaarliks miljarde vir die staatskas in, maar dit is ’n onmiskenbare feit dat die aantal probleemdobbelaars op aanlyn platforms ook oor die laaste paar jaar die hoogte in geskiet het.”

En nee, jy hoef nie self ’n dobbelaar te wees om hierdeur geraak te word nie. Al wat dit neem, is iemand na aan jou wat nie hierdie verslawing te bowe kan kom nie.

Soos Oscar Bishop, ’n gewese dobbelverslaafde wat sy finansiële tekorte met dobbel probeer aanvul het – tot hy alles in ’n kits verloor het. Hy was egter nie die enigste verloorder nie. Die mense naaste aan hom het ook onder sy verslawing gely.

“As jy meer geld maak, begin jy meer geld insit,” aldus ’n anonieme deelnemer aan die program, ’n student wat ontken dat hy ’n dobbelprobleem het. Hy glo verliese moet maar oploop tot op die punt waar die geld weer teruggewen word. Maar hoeveel dobbelaars verklap werklik hoeveel hulle verloor het tot daardie groot wen?

Lourensa kyk ook dieper na die kwessie van probleemdobbelaars. Sy beskryf hulle as verslaafdes aan die een kant en, aan die ander kant, mense wat dobbel sien as ’n wyse om hul inkomste aan te vul.

“Die maatskaplike tol wat dit eis, is enorm, want dit is dikwels die mense wat dit die minste kan bekostig, wat hulle tot hierdie platforms wend.”

 Maar is dit bloot net desperaatheid wat studente noop om hul NSFAS-befondsing uit te dobbel? En wat word daaromtrent gedoen?

“Daar is beslis ’n besef aan die kant van die Nasionale Dobbelraad en selfs die dobbelmaatskappye dat daar ’n probleem is, maar die feit is dat mens hier te make het met volwassenes wat hul eie besluite moet en mag maak. Die dieperliggende vraag is: Waarom is so baie Suid-Afrikaners finansieel desperaat? Die kalf is nog nie in die put nie, maar hy het nie ver om te val nie,” sê Lourensa.

Daar is ook skokkende statistiek oor pensioenarisse wat hul karige Sassa-toelaes aanwend in die ewige hoop om groot te wen vir ’n beter lewe.

Is daar enige planne deur die Departement van Handel, Nywerheid en Mededinging (DHNM) om wetgewing rondom aanlyn dobbelary in werking te stel?

“Daar is tans baie druk van alle rolspelers om die wetgewing so gou moontlik op datum te kry. Ek is hoopvol dat dit vinnig sal gebeur,” sê Lourensa.

Deelnemers* aan die program sluit in:

• Nadia Liebenberg [(Nasionale Program vir Verantwoordelike Dobbel (NRGP)]
• Gertie Pretorius (Sielkundige)
• Ayanda Sakhile Zulu (Vryemarkstigting)
• Chandra von Meyer [(Nasionale Program vir Verantwoordelike Dobbel (NRGP)]
• Jan de Villiers (DA)
• Sean Coleman [Suid-Afrikaanse Boekmakers-vereniging (Saba)]
• Makashule Gana (Rise Mzansi)
• Gail Schimmel [Suid-Afrikaanse Advertensiebeheerraad (ARB)]
• Lungile Dukwana (Nasionale Dobbelraad)
• Wayne Lurie (Lurie Inc. Attorneys)
• Vernon Wessels (Currency News)

* Die deelnemers aan Onthul is onafhanklik van kykNET en MultiChoice.

Op soek na hulp met dobbelverslawing?

• Skakel die NRGP (Nasionale Program vir Verantwoordelike Dobbel) se tolvrye beradingslyn by 0800 006 008.
• Stuur ’n WhatsApp/SMS met die woord HELP aan 076 675 0710.
• E-pos: helpline@responsiblegambling.org.za
• Telefoonnommer: 021 674 5830

Moenie hierdie boeiende aflewering van Onthul op Maandag 16 Maart om 20:00 op kykNET (DStv-kanaal 144) misloop nie.

Lees hier: Nuut op die boekrak + Drie gelukkige lesers kan elk ’n geskenkpak van Marieta Carrick se boeke WEN!

The post ‘Onthul’ en ‘In gesprek’ span kragte saam: Lourensa Eckard ondersoek aanlyn dobbel appeared first on rooi rose.

Deur Anet Schoeman. Foto: www.pexels.com

Ons almal hoop dat dit nooit met ons sal gebeur nie, maar met soveel voertuie op die pad is die kanse redelik groot dat jy iewers in jou lewe ’n stamp teen jou motor sal kry. Dis belangrik om die regte inligting in te samel en om ooggetuies se kontakbesonderhede te kry as dit nie so voor die hand liggend is wie presies die ongeluk veroorsaak het nie.

Dit is belangrik om ’n veilige en versigtige bestuurder te wees. Die beste manier om ’n ongeluk te verhoed is om eerstens te sorg dat jou voertuig in goeie werkende toestand is – veral jou bande se loopvlakke. Tweedens moet jy altyd fokus op wat jy doen op die pad.

Indien jy wel in ’n ongeluk betrokke raak of op ’n ongelukstoneel afkom, is daar stappe wat jy moet volg.

• As niemand beseer is nie, skuif die voertuie uit die verkeer na ’n veilige area.
• As iemand wel beseer is, of as daar enige skade aan eiendom is, is jy volgens die wet verplig om te stop.
• Indien jou voertuig nie beweegbaar is nie, skakel jou noodligte aan en plaas waarskuwingsdriehoeke op die pad ’n ent agter jou voertuig.
• As jy of iemand anders beseer is, skakel dadelik die ambulans. Hier is die nommers: Staatsambulans: 10177; Netcare: 082 911; ER24: 084 124
• Selfs al is die ongeluk hoe klein, skakel die polisie.
• Kry inligting van die ander betokke partye. Dit sluit in hul name, ID-nommers, kontakbesonderhede en voertuigregistrasienommers.
• Neem foto’s van voertuie sowel as van die ongelukstoneel (vanuit alle hoeke) indien dit veilig is om dit te doen.
• Bly te alle tye kalm en hoflik.
• Moenie aanspreeklikheid vir die ongeluk aanvaar nie.
• As die polisie nie opdaag nie moet jy die ongeluk binne die volgende 24 uur by ’n polisiestasie aanmeld. As jy beseer is en nie die ongeluk binne hierdie tydperk kan aanmeld nie, moet jy dit so gou moontlik doen en verduidelik hoekom jy dit nie vroeër kon doen nie.
• Indien  jou voertuig so erg beskadig is dat dit nie kan ry nie, skakel jou eie versekeringsmaatskappy om uit te vind of hulle verkies dat jy spesifieke insleepdienste gebruik.
• Indien hulle nie voorkeure het nie, maak seker dat jy ’n insleepdiens gebruik wat geaffilieer is by SATRA (South African Towing and Recovery Association) of UTASA (United Towing Association of South Africa). Maak ’n nota van hul kontakbesonderhede en verwyder alle waardevolle besittings uit die voertuig. Maak seker jy verstaan die insleep- sowel as storingsfooie.

Inligting verskaf deur Nissan Suid-Afrika.

Lees ook: Wat jy moet weet oor ystertekort

The post Wat om te doen as jy in ’n motorongeluk beland appeared first on rooi rose.

In die tweede seisoen van Een keer om die son, word dit vinnig duidelik dat Markus (Liam Bosman) verslaaf is aan pynpille. Hy sal enigiets doen om aan sy dansloopbaan te bou, maar met ’n enkel wat net nie wil saamspeel nie, voel hy pille is die enigste oplossing. Dis egter nie net die enkel nie. Markus sukkel met angsaanvalle net soos sy ma, Lani (Jana Kruger), wat ook daarmee geworstel het.

Wanneer dit by verslawing kom, is Markus beslis nie die enigste een wat met hierdie probleem sukkel nie. Verslawing aan voorskrif-pynstillers is wêreldwyd ’n krisis en die dwelmprobleem wat die vinnigste in Amerika groei. Volgens die Suid-Afrikaanse Raad van Psigiaters sukkel een uit vyf volwassenes met chroniese pyn en is sowat sewe persent van persone wat in rehabilitasiesentrums opgeneem word daar omdat hulle aan voorskrifmedisyne verslaaf is.

“Ons wou ’n storielyn van verslawing vir Markus skep veral binne sy karakter wat ook met angs en depressie sukkel,” sê Ivan Botha, regisseur en mede-skrywer van Een keer om die son. “Ons wou ’n verslawing vind wat nie algemeen is soos byvoorbeeld harde dwelms of drank is nie, maar iets wat alledaags is; ’n verslawing wat as’t maklik kan gebeur. Daar is verskeie mense waarvan ons weet wat amper onskuldig aan pille soos pynpille of slaappille verslaaf geraak het. Markus se storielyn was ook ’n manier om sy pa, Ruan (Jacques Bessenger), te betrek om hulle verhouding te verdiep.”

“Die relevansie van verslawing vandag is in die klein gewoontetjies wat mense nie besef ’n probleem kan raak nie,” sê Donnalee Roberts, wat nie net die rol van Amé speel nie, maar ook mede-regisseur en -skrywer is. “Selfs sosiale media en die impak wat skermtyd op mense se lewens het, is verslawings wat amper ongesiens ’n probleem kan word.”

“As skrywers voel ons sterk dat dramareekse kwessies soos hierdie moet aanspreek,” sê Ivan. “Dinge soos angs, depressie, selfood, verslawing soos in hierdie geval, die sonde van die vaders oftewel hoe die verlede ’n invloed op jou lewe kan hê. Mens kan swaar kwessies aanspreek en daar sal altyd kykers wees wat daarby aanklank gaan vind. Ons wil nie lessies leer nie en het nie al die antwoorde nie, ons hou net ’n spieël op vir die kykers om in te kyk en begin daarmee gesprekke. Een keer om die son kry dit so mooi reg om die lig en donker van die lewe vas te vat en dit was nog altyd ons doel. Dis nie net swaar nie. Dis die vloei tussen die mooi en die seer van die lewe wat ons probeer uitbeeld.”

“Ons voel baie passievol daaroor dat karakters en storielyne, soos hierdie een met Markus, oor die vermoë beskik om gesprekke oop te breek en genesing te bring,” sê Donnalee. “Mense moet weet hulle is nie alleen nie.”

Hoe maklik kan jy verslaaf raak?

Dit gebeur nie oornag nie, sê David Bayever, Drugwise-konsultant vir die SA Farmaseutiese Vereniging. “Diegene wat verslaaf raak, gebruik pynpille lank aaneen – hulle is byvoorbeeld ná ’n operasie vir langer as drie weke op pynpille, wat lank genoeg is om die brein ’n voorkeur vir kodeïen te laat ontwikkel.

“Die probleem kom wanneer hulle ophou sodra die operasiepyn weg is. Pyn is toevallig een van die onttrekkingsimptome wat jy gaan ervaar as jy ophou om kodeïen te gebruik. Jou brein sê dus vir jou: jy het pyn, drink ’n pynpil. En drink jy die pynpil, sê jou brein: sjoe, dit werk goed. Kyk hoe lekker voel jy nou. En so begin die bose kringloop.”

Daar is nog ’n kwessie: jou gene. Sowat tien jaar gelede is vasgestel dat mense met baie CYP2D6-aktiwiteit kodeïen supervinnig verwerk en in reuse-hoeveelhede morfien omskakel. Vermoedelik raak hierdie mense makliker as ander aan kodeïen verslaaf. Tot 15% van Afrikane is supervinnige metaboliseerders, teenoor slegs 1% Chinese.

Is afhanklikheid van pynpille ’n regte verslawing?

Beslis, sê David. “Al verskil is dat jy kodeïen wettig by enige apteek kan koop.”

Dit is waar, sê Tertius Cronjé van SANCA (SA Nasionale Raad vir Alkoholisme en Afhanklikheid van Verdowingsmiddels). “Die WGO sê sowat 36 miljoen mense wêreldwyd is verslaaf aan kodeïenpynpille. In Suid-Afrika is een uit elke vyf mense op ons staat se dwelmrehabilitasieprogramme aan kodeïen verslaaf, meestal saam met ’n ander dwelm soos drank of heroïen.

Dit is skokkend om te dink dat gewone mense soos ek en jy ons breine ontvankliker vir heroïen maak deur doodeenvoudig ’n paar pynpille vir iets soos spanningshoofpyn te drink. En so onskuldig en onbepland dwelmslawe kan raak.

Wat as jy reeds verslaaf is?

Gestel jy klou reeds sterk vas aan jou pynpille? Dan is dit tyd om te stop, sê Tertius.

Jy kan geleidelik stop of doodstop. Hoe langer en hoe groter die hoeveelhede wat jy gebruik het, hoe intenser is die onttrekkingsimptome. Jy kan ook jou dokter vra om iets voor te skryf om jou oor die ergste onttrekkingsimptome te help.

“Die onttrekking is nie lekker nie. Jy kan enige van die volgende verwag: bewerigheid, sweterigheid, diarree, maagkrampe, naarheid, spierpyn, gapery, ’n loopneus, ’n toe neus, kwyling, vinnige asemhaling en/of hoendervleis. Die angs, geïrriteerdheid, algemene verwardheid en ’n smagting na jou gewone pynpilverligting vang die meeste mense die ergste.

“Hou net uit. Dit gáán verby. En as jy regtig vasbrand, help ons by SANCA graag,” sê hy.

Toets jouself

1. Gebruik jy nou meer pille as drie jaar gelede?
2. Jy het nie ’n spesifieke pyn of ’n spesifieke rede soos ’n operasie wat jou pyn verklaar nie.
3. Jy het eerder algemene pyn soos spierpyn of ’n dowwe hoofpyn. Jy het al gewonder of jy chroniese moegheidsindroom (jappiegriep) of fibromialgie het.
4. Jou pyn raak nie, soos ander mense s’n, al ligter na ’n tyd nie. Dit is konstant deel van jou lewe.
5. Sodra die pynpil uitwerk, is die pyn terug.
6. As jou pynpil uitgewerk is, kry jy enige van die volgende: maag- en spierkrampe, jy is naar, jou neus loop, jy sweet skielik meer, en jy slaap verskriklik sleg.
7. Pynpille werk baie doeltreffend vir jou pyn.
8. Pynpille laat jou dadelik ‘normaal’, gemaklik en ontspanne voel. Jy kan aangaan met jou lewe.
9. As jy sukkel om te slaap, werk ’n pynpilletjie of drie uitstekend.
10. Jy het ’n gunstelingpynpil. Die ander werk nie.
11. Jy het altyd daarvan in voorraad – in jou handsak, tuis, by die werk, in die motor …
12. Jy vra jou dokter altyd vir ’n voorskrif vir pynpille, selfs al is jy daar vir ’n oogtoets.
13. Jy het al jou pynpille gelos maar dan het jy soveel meer pyn. Jy is iemand met ’n lae pyndrempel.
14. Jy bly stil oor hoeveel pynpille jy gebruik; dit is jou privaatheid.
15. Jy koop pynpille by ’n aantal verskillende plekke.
16. Jy is besonder hardlywig.

Kry hulp

Dink jy jy is reeds vasgedraai in verslawing? Bel SANCA by 011 892 3829 of stuur ‘n WhatsApp na 076 535 1701.

Lees ook: Talle teaterlegendes deel van Suidoosterfees 2026 se NATi Teaterfees-program

The post Wat ‘Een keer om die son’ ons oor pynpilverslawing leer appeared first on rooi rose.

Op 19 Desember 2025 het die lewe kuns nageboots toe die Suid-Afrikaanse animasiefliek David in Noord-Amerikaanse teaters vrygestel is – dit was op dieselfde dag as Avatar: Fire and Ash, The SpongeBob Movie: Search for Squarepants, en The Housemaid.

Net vir konteks. Die eerste twee Avatar-flieks het die eerste en derde plek op die wêreldwye lokettrefferlys van alle tye beklee; en The Housemaid is ’n verwerking van Freida McFadden se topverkoper-riller, met Sydney Sweeney, IMDb se vyfde gewildste ster van 2025.

In David waag ’n jong skaapwagter dit om ’n tree vorentoe te neem wanneer die reus Goliat opstaan ​​om ’n nasie te terroriseer. Die klong het slegs ’n slingervel, ’n paar klippe en onwrikbare geloof.

Dit was ’n yslike verrassing van Dawid teen Goliat-proporsies toe die Bybelse animasiefliek beide SpongeBob en The Housemaid in Noord-Amerika oortref en in die tweede plek beland het, net agter Avatar: Fire and Ash.

David, wat op meer as 3 000 skerms vrygestel is, het $22 miljoen by die naweek se plaaslike loket verdien.

Dit is die hoogste inkomste-openingsnaweek ooit in die VSA vir ’n godsdienstige animasiefliek. Dit was ook die beste opening vir ’n Suid-Afrikaanse fliek in Noord-Amerika sedert District 9 in 2009.

Vier weke later bly David steeds op die VSA se toptien, nadat dit meer as $75 miljoen in Amerika alleen verdien het. Phil Cunningham en Brent Dawes het die musikale epiese rolprent geregisseer. Albei is in Zimbabwe gebore en woon nou in Kaapstad. Hulle het meer as 400 plaaslike en internasionale kunstenaars en spanlede gelei, beide intern by Sunrise se ateljee in Noordhoek en op ’n afstand in 32 lande.

“Ná 30 jaar van droom, beplan, werk, misluk en weer probeer, is dit ongelooflik om die fliek daarbuite te sien,” sê Phil. “Ons het ons voorgeneem om ’n Arc De Triomphe te maak, ’n baken van inspirasie vir ons generasie, so dit is wonderlik om soveel stories te hoor van hoe die film mense werklik aanmoedig en inspireer. Dit is moeilik om die woorde te vind om die ongelooflike span te bedank wat soveel opgeoffer het om dit te laat gebeur.”

Sunrise se lof is herhaaldelik deur sommige van die wêreld se topmedia besing. Rotten Tomatoes se kritici-konsensus het die fliek se “pragtig geanimeerde agtergronde” geprys; The New York Times het die besonderhede “verrassend manjifiek” genoem; en Variety het David geprys as “ ’n skouspelagtige vertoonkas vir die tegniese vermoëns van die Suid-Afrikaanse animasiehuis Sunrise Productions”.

Terugvoering van die gehoor was net so goed: David het ’n A CinemaScore en ’n 98% Rotten Tomatoes-gehoortelling ontvang.

Die Grammy-benoemde Phil Wickham lei die rolverdeling as die volwasse David, wat ’n musiekstuk sing wat deur Joseph Trapanese (The Greatest Showman) gekomponeer is.

David bly op die skerm in Noord-Amerika en Suid-Afrika, met planne om die fliek teen 1 Januarie 2027 in 44 internasionale markte vry te stel.

Gaan kyk die fliek nou by Ster-Kinekor of Nu Metro.

KYK | David se lokprent

Lees ook: 5 redes om die tweede seisoen van Een keer om die son te kyk!

The post Suid-Afrikaanse animasiefliek ‘David’ klop Hollywood-reuse in VSA appeared first on rooi rose.

Donderweer, vuurwerke en jou angstige troeteldier. Saamgestel deur Catherine Schenck. Hooffoto: the_guitar_mann/istock images 

Dis weer Feestyd en tussen Guy Fawkes-dag in November tot ná Nuwejaar is dit ook geraas- en vuurwerktyd. Dis boonop reënseisoen in groot dele van die land, wat donderstorms beteken. Die eienaars van angstige troeteldiere sien glad nie uit na hierdie gebeurtenisse nie, maar tog gebeur dit elke jaar en jy moet daarop voorbereid wees.

Lees ook: Hoe om jou hond se ore skoon te maak

Vuurwerke

Die gebruik van vuurwerke in Suid-Afrika word deur verordeninge onder die Wet op Plofstowwe van 1956 gereguleer wat onder andere stel dat geen vuurwerke geskiet of ontplof mag word binne 200 meter van enige hospitale, klinieke, petrolstasies, ouetehuise, verpleegeenhede of  dierewelsynsorganisasie nie, en dat dit onwettig is om vuurwerke te gebruik om troeteldiere af te skrik.

“Al is die vuurwerkvertoning ’n redelike ent van jou huis af weg, is honde en katte se gehoor baie skerper en sensitiewer as ons s’n, en die geraas kan steeds ’n angstige reaksie veroorsaak,” sê dr. Guy Fyvie van Hill’s Pet Nutrition. “As jy ’n angstige troeteldier het, is dit belangrik om te weet wat jy kan doen om die spanning te verlig wat hulle dalk kan ervaar,” sê hy.

Foto: Pexels

Hoe weet ek my dier is angstig?

Volgens Fyvie moet troeteldiereienaars oplet na die volgende tekens wat daarop kan dui dat jou troeteldiere angstig is:

• Jou troeteldiere kruip weg
• Die diere wat gewoonlik nie in die huis urineer nie, maak glipse (urine en ontlasting)
• Jou hond of kat hyg oormatig
• Jou troeteldier kan nie rustig raak nie
• Jou diere is bewerig
• Jou troeteldier gaap aanhoudend
• Hy kou of lek oormatig aan goed
• Die diere probeer om aan hul omgewing te ontsnap
• Die honde blaf, of tjank, meer as gewoonlik

Foto: Image Source/istock images

Wat jy kan doen om jou dier voor te berei

Eerstens kan jy jou troeteldiere vooraf leer hoe om angswekkende ervarings soos donderstorms en vuurwerke te hanteer, skryf Karin Pienaar vir epetstore. Sy skryf dat jy klein hondjies of katjies van ’n jong ouderdom af op hierdie ervarings kan voorberei. Hondjies se vensterperiode om hierdie vaardighede te leer is sowat sestien weke, en katte s’n slegs agt. Die belangrikste is om hulle na sosialiseringsklasse toe te neem, waar hulle leer om met ander diere te sosialiseer, maar ook voorberei kan word om ongemaklike situasies te kan hanteer.

Sy noem dat jy stelselmatig jou troeteldier aan harde geluide moet blootstel, soos deure wat klap, harde musiek, en vreemde klanke – als in ’n veilige omgewing. Sy stel voor dat jy byvoorbeeld die diertjie vryf, hul gunstelingspeletjie met hulle speel, of hulle voer sodat hulle positiewe assosiasies met hierdie klanke kan ontwikkel.

Lees ook: Troeteldiere en hul tande

Volgens Pienaar kan jy ouer én jonger diere op die volgende manier vir angswekkende ervarings voorberei: Gee vir jou troeteldier (of dit nou ’n hond of ’n hamster is) ’n veilige, private plek van hul eie.

• Hierdie plekkie moet liefs klankdig en veilig wees.
• Jy moet jou troeteldier vooraf gewoond maak dat hierdie hulle veilige plekkie is, en dat hulle gemaklik is om dit te gebruik. Diere sal instinktief iewers wil wegkruip wat beskut is, so maak seker dat hierdie plekkie so voel.
• Elke troeteldier moet hul eie plekkie hê.
• Hierdie plek moet te alle tye beskikbaar wees om gebruik te word.
• ’n Goeie manier om jou troeteldiere gewoond te maak aan hierdie plekke is om hulle daar te voer en om hulle aan te moedig om snags daar te slaap.
• Wanneer jou troeteldier in hul veilige plekkie wegkruip, mag jy hulle nie steur nie. Dis hulle spasie, en nie jy of die kinders moet hierop indring nie.

Foto: pexels

Wat jy kan doen om jou diere tydens ’n donderstorm of vuurwerkvertoning te help

• Maak seker dat jou dier ’n ingeplante mikroskyfie het, of dat hulle ’n halsbandjie met jou besonderhede dra. Die idee is om te vermy dat jou dier weghardloop, maar daar is steeds ’n kans daarop en indien dit gebeur, is dit goed as jou dier terug besorg kan word.
• Gaan stap of speel vroeër die dag met jou troeteldier sodat hulle stokflou in die aand is.
• Maak seker dat jou diere ’n draai geloop het voordat hulle in die huis kom.
• Voer hulle behoorlik vooraf, maar maak seker dat hulle heeltyd toegang tot water, kos en bederfies het.
• Laat hulle al teen sononder, of voordat die storm begin, in die huis toe sodat hulle gewoond kan raak aan binne wees. Hou hulle heelaand binne sodat hulle nie probeer ontsnap en seerkry nie.
• Skep ’n rustige atmosfeer in die huis deur dit soos ’n normale dag te laat voel. Sit die TV aan, speel musiek, en gesels, of doen wat julle op ’n gewone dag sou doen.
• Maak die gordyne toe sodat die flits van vuurwerke nie sigbaar is nie
• Maak seker die veilige plekke waarheen jou hond of kat kan gaan wanneer hulle angstig voel, is binne die huis. Maak seker hulle het ’n veilige speelding om aan te kou sodat hul aandag van die geraas afgelei kan word.
• Probeer om geraas uit te blok deur vensters en deure in die huis toe te maak.
• Maak seker dat alle deure en openinge toegemaak is sodat jou dier nie weghardloop nie.
• Sit ’n sandbak in die huis vir katte wat buitentoe kan kom en gaan soos hulle wil, en maak alle deure, vensters, en kat-deurtjies toe sodat hulle nie daardie aand kan uitgaan nie.
• Kleiner diere soos hamsters en voëls se hokke moet ook bedek en beskerm word.
• Bly tuis. As jy nie tuis kan bly met jou troeteldiere nie, maak seker dat daar iemand wat hulle vertrou by die huis is om hulle te kalmeer. Hoe minder verandering daar in hierdie tyd is, hoe beter.
• Jy mag maar jou diere kalmeer. Vryf hulle, sit langs hulle, of gesels met hulle.
• Vra jou veearts oor kos wat spesiaal geformuleer is om te help om stres te verminder. In ernstige gevalle kan jou veearts medikasie voorskryf. Let wel dat jy eers met die veearts moet gesels voordat jy jou troeteldier medikasie kan gee.

Lees ook: Rond is nie gesond vir kiets en woefie nie

The post Donderweer, vuurwerke en jou angstige troeteldier appeared first on rooi rose.

Is Amerika werklik die land van hoop en drome – of bloot die volgende hoofstuk in Suid-Afrikaners se soeke na veiligheid en stabiliteit?

In Beloofde Land, ’n nuwe dokumentêre reeks van ses episodes wat op 7 Januarie om 20:00 op kykNET (DStv-kanaal 144) begin, reis Rian van Heerden deur Suid-Afrika en die VSA om hierdie omstrede onderwerp vanuit alle hoeke te ondersoek.

Die reeks delf in die lewens van Suid-Afrikaners wat die sprong na Amerika reeds gemaak het of oorweeg, en kyk indringend na hoe dié besluit hul identiteit, veiligheid, finansies en menswees beïnvloed het.

Rian en sy span het eksklusiewe toegang gekry tot mense en gemeenskappe wat selde bereid is om hul stories op kamera te deel. Deur middel van gesprekke, deeglike ondersoeke en vergelykings tussen die twee lande, word temas soos vrees, hoop, verlies, isolasie, oorlewing en nuwe beginne oor die loop van ses episodes verken.

“Die verfilming van hierdie reeks het my baie gehelp met my eie worstelinge oor Suid-Afrika en sy toekoms. Ek dink elke kyker sal, soos ek, ná hierdie reis werklik genoeg insig hê om eerlik oor hul eie toekoms te besluit,” sê Rian.

Emigrasie na die VSA is al dekades lank deel van die Suid-Afrikaanse verhaal, maar toe president Donald Trump ’n uitvoerende bevel onderteken het wat aan Afrikaners spesiale vlugtelingstatus gee, het die debat weer opgevlam.

Van die grootste redes waarom Suid-Afrikaners die land verlaat, kom onder die loep wanneer slagoffers van traumatiese plaasaanvalle en ander gewelddadige misdade hul stories deel. Ons vind ook uit of van Suid-Afrika se grootste boere beplan om te bly of te gly.

In Amerika gesels Rian met Suid-Afrikaners wat vrywillig daarheen verhuis het, hetsy om professionele redes of as deel van die H2A-program, waarmee ’n groot aantal jong Afrikaanse boere na Amerikaanse plase gelok word.

En dan is daar dié wat glo hulle het geen ander keuse gehad as om Trump se aanbod te aanvaar en as vlugtelinge te vertrek nie.

“Dit was vir my treffend hoe Suid-Afrikaners in Amerika, selfs ná jare daar, steeds iets mis – iets is nie daar nie, en selfs in die land, ooglopend van melk en heuning, kan baie van hulle dit nie vind nie. Dit was soms geweldig moeilik om met hulle te gesels, ook met diegene wat President Trump se destydse aanbod aanvaar het. Dit was asof heelwat van hulle se antwoorde op my vrae op ’n punt begin ooreenstem het,” sê Rian.

Deurgaans bly die sentrale vraag: Is Amerika werklik die beloofde land – of lê ons toekoms steeds hier, in Suid-Afrika?

Die reeks word deur Provoco vervaardig, Rian se produksiehuis, agter Schuster, Hougaard en Laataand by Rian.

Beloofde Land begin op 7 Januarie om 20:00 op kykNET (DStv-kanaal 144) en sal ook op DStv Stream en Catch Up beskikbaar wees.

Lees ook: Margaret uit Hollywood: Reba McEntire, die Koningin van Country, maak opslae op 70

The post Is Amerika regtig die beloofde land? Rian van Heerden se nuwe dokkiereeks stel ondersoek in appeared first on rooi rose.

Geweld teen vroue: wat om te doen deur Mariette Snyman. 

Elke enkele geval  van geweld teen vroue is “een te veel”. Omdat geweld sulke verreikende gevolge het – van die daaglikse vrees vir jou lewe tot langtermyntrauma – is dit ons gesamentlike verantwoordelikheid om te doen wat ons kan om dit te verander. Te veel vroue ly in stilte.

Lees ook: Jy kan herstel van trauma

Skokkende statistiek

Suid-Afrika het een van die hoogste syfers van geweld teen vroue. Volgens die Department van Justisie beleef een uit elke vier Suid-Afrikaanse vroue huishoudelike geweld. Volgens die Suid-Afrikaanse polisiediens word 11 vroue elke dag vermoor. Dis een vrou elke 2.5 uur. Mishandeling  teen vroue vind meestal agter geslote deure plaas.

Volgens SAPD se misdaadstatistieke van April 2023 tot Maart 2024 is:

• 5 578 vroue en 1 656 kinders vermoor, met vrouemoord wat met ‘n skokkende 33,8% gestyg het in vergelyking met die vorige jaar.
• 42 569 verkragtingsake aangemeld, maar daar word beraam dat 95% van verkragtingsake nie aangemeld word nie.

Wat behels geweld teen vroue?

Volgens www.firstforwomen.co.za is daar die volgende drie vlakke:

1. Huishoudelike geweld, seksuele  teistering, verkragting, verbale geweld, emosionele mishandeling, seksuele geweld tydens konflik, skadelike tradisionele of ander gebruike soos die verminking van vroulike genitalieë, gedwonge huwelike en eermisdade
2. Vrouehandel, gedwonge prostitusie en die skending van menseregte tydens gewapende konflik (spesifiek moord, berekende verkragting, seksuele slawerny en gedwonge swangerskap)
3. Gedwonge sterilisasie, gedwonge aborsie, die gedwonge gebruik van voorbehoeding, berekende moord op babadogtertjies, en prenatale geslagseleksie.

Hoekom vroue geweldsmisdade nie rapporteer nie

Buitestaanders sê maklik: “Hoekom bly jy in ’n verhouding wat geweld insluit?” of “Hoekom meld jy dit nie aan nie?”

Die antwoord is nooit eenvoudig nie. Soms is die vrou (dalk ook haar kinders of ander familielede) deurgaans in lewensgevaar. Soms het sy geen ander heenkome nie. Soms is sy emosioneel, geestelik en fisiek so afgetakel dat sy letterlik nie weet wat om te doen nie. Soms weet sy nie waar om hulp te kry nie.

Voorbeelde van antwoorde wat vroue verskaf

• My familie sal dit self uitsorteer
• Die polisie sal buitendien niks doen nie
• Ek het dit reeds self opgelos
• Dis nie ernstig genoeg nie

Lees ook: Pasop vir kuber-prinse

Kry hulp!

Neem hierdie vier stappe as jy hulp nodig het:

1. Vertel iemand van jou probleem. Doen aansoek om ’n beskermingsbevel. Lê ’n kriminele klag.
2. Skakel 0800 428 428 (0800 GBV GBV). Jy kan ook versoek dat ’n maatskaplike werker van die GBV Command Centre jou kontak deur gratis *120*7867# vanaf enige selfoon te skakel.
3. Verlaat die huis sodra dit veilig is. Maak seker jy neem noodsaaklike dokumente saam soos jou ID-dokument, mediese fondskaart, en jou bankkaarte. Die Suid-Afrikaanse Polisiediens kan jou help om mediese hulp, skuiling en berading te kry.
4. Waak daarteen om die geweld te rasionaliseer: Geweld is NOOIT in orde nie. Elke mens het die reg op respek en waardigheid. Elke mens het waarde. Elke mens verdien om veilig te voel.

Hier is nog hulpbronne:

• Lifeline: 0800 150 150 (tolvry)

Lees ook: 7 maniere hoe jy ’n beter vriendin kan wees

The post Geweld teen vroue: wat om te doen appeared first on rooi rose.

Teen die einde van een spesifieke jaar was ek moeër as wat ek in jare was, vertel Ilse, wat haar eie digitale verslawing moes oorkom.

Ek het soggens moeg opgestaan, gesukkel met konsentrasie en sleg geslaap.

Ek het gesukkel om met aandag te lees, het altyd gejaagd en gespanne gevoel en saans kon my kop eenvoudig nie afskakel nie.

Dit was erger as my normale einde-van-die-jaar moegheid, en ek het byna siek gevoel. Die eerste week van die Desembervakansie was ek noodgedwonge Internetloos weens swak selfoonseine, en dit was so rustig dat ek impulsief besluit het om die res van die vakansie ook ’n digitale blaaskans te neem. Ek was hartlik siek en salig sat vir my rekenaar en selfoon. Vir byna ’n volle maand het ek net die allernodigste op my rekenaar gedoen en net Kersdag en Nuwejaarsdag boodskappe op my facebook-muur geskryf. Nogal ’n groot verandering vir ’n serial-facebooker maar ek het my digitale afsondering terdeë geniet en so lank moontlik uitgerek.

Ná ’n maand van digitale onthouding het ek uitgerus gevoel.

Ek kon weer slaap en behoorlik konsentreer. Maar teen middel Februarie was ek weer moeg, geïrriteerd en aandagafleibaar.

Facebook het my al hoe meer geïrriteer: die konstante stroom inligting, maar veral die aggressie, onverdraagsaamheid, selfgesentreerdheid en al die ongevraagde raad. Toe ek sewe jaar tevore by die wêreldwye facebook-klub aangesluit het, was ek ’n pas geskeide ma van twee klein kindertjies. Dit was afleiding, ’n manier om sosiaal te wees en in ander se lewe te deel in ’n tyd waarin ek weer my voete moes vind. Dit was ook ’n manier om te weet waaroor mense praat – ’n nuttige bron van idees vir artikels, en ’n manier om ingelig te bly oor wat in die wêreld aangaan. (So het ek myself altans oortuig – eers later het ek besef dit word FOMO genoem: the fear of missing out …)

Toe ek by FB aangesluit het, was ek ’n betreklik onbekende joernalis, maar namate ek danksy my skryf- en radiowerk bekender geword het, het ek vriendskapsversoeke van al hoe meer mense gekry. Seker 99% van my uiteindelike meer as 2 500 “vriende” op facebook was liewe, dierbare mense met goeie bedoelings en ek het baie pret gehad. Maar tussendeur was daar die fruitcakes (my vriendin Sophia Kapp se kollektiewe benaming vir ongebalanseerdes en wanaangepastes). Hulle was baie uitgesproke en het my aangeval en tereggewys oor alles – van my geloof in God tot my gewig. Ek het hope ongevraagde dieetraad gekry en gratis onge-vraagde terapie deur verskeie kwasi-sielkundiges.

Die groot uitbarsting het ook gekom: die keer toe ’n onskuldige opmerking oor my “kids” gelei het tot ’n stortvloed kritiek oor hoe ek as “openbare figuur” Afrikaans versaak, hoe ek my morele plig versuim om die taal te alle tye korrek te praat, hoe die taalkrisis “mense soos ek” se skuld is … Meer as drie honderd mense het kommentaar gelewer en al het meer mense my verdedig as gekritiseer, was ek seergemaak en ontnugter. Ek het myself nog nooit as “openbare figuur” gesien nie en wou ek regtig weet wat Sarie van Melville of Koos van Bellville van my (of my kinders, of my lyf, of my politiek) dink?

’n Reeks gebeure het daartoe gelei dat ek my FB-profiel delete het. Dit was uiters bevrydend, maar ook ’n bietjie intimiderend.

Die volgende dag het twee goed gebeur wat ek nooit sal vergeet nie: ek het ’n artikel oor digitale uitbranding gelees, en ’n vriend van my ouderdom is onverwags dood. Ek kon nie ophou dink aan hoe graag sy gesin hom sou wou terughê nie, en ek het besef hoe baie van my eie lewe, emosies en tyd ek gemors het in ’n virtuele wêreld terwyl ek die vlees-en-bloed mense in my lewe dalk onbedoeld en onbewustelik afgeskeep het.

Ek het ook besef dat ek beslis aan digitale uitbranding gely het. Ek het nie net vir my werk my dae aanlyn bestee nie, maar ook op die Internet sosiaal verkeer. Al die tekens was daar: die gebrekkige konsentrasie, moegheid, geïrriteerdheid, die Weltschmerz wat my telkens wou onderkry wanneer ek lees van al die tragedies, oorloë en gerugte van oorloë.

Die eerste week het my hande in ledige oomblikke outomaties na my selfoon gesoek om te lees wat op facebook aangaan – seker maar soos iemand wat ophou rook se hande na sigarette begin soek.

Maar ek het vasgebyt, en ná ’n paar dae was my energievlakke en konsentrasie beter, ek het weer diep en rustig geslaap, en ek het weer met oorgawe (en met my gewone lees-spoed) gelees.

Dis nou 18 maande later, en ek mis facebook glad nie. Ja, ek dink soms aan van my FB-vriende (en het nog kontak met van hulle) maar nee, ek is toe nie eensamer/minder ingelig/uit voeling met mense nie. Ek bly op die outydse manier op die hoogte van alles wat ek moet weet: ek lees daaroor (in koerante, tydskrifte en boeke), praat met (regte) mense en luister radio. My Weltschmerz het gewyk, en ek is my ou, positiewe self.

Onlangs het ek Twitter meer aktief begin gebruik, maar baie oordeelkundiger as FB. Ek volg net meningsvormers en nuusbronne, en bly weg van persoonlike interaksie (en deel geen persoonlike inligting of foto’s nie). Ja, die versoeking is steeds daar om te verdwyn in al die inligting en nuttelose afleiding wat in die kuberruim beskikbaar is, maar ek het my les geleer.

Hoekom detoks?

Dis nie net sosiale media wat ons digitaal uitput nie, maar ook die feit dat ons heeldag op rekenaars werk en deur ons selfone permanent vir almal bereikbaar is.

Levi Felix en sy lewensmaat Brooke Dean is die stigters van Digital Detox ®, ’n Amerikaanse organisasie wat daarop fokus om mense te help om die houvas van digitale toestelle op hul lewe te verbreek. Hul leuse en missie is Disconnect to Reconnect®, en deur hul baie gewilde Camp Grounded, ’n somerkamp vir grootmense, help hulle Amerikaners om presies dit te doen. Niemand mag enige digitale toestelle bring nie, en jy mag glad nie oor jou werk praat of eens jou regte naam noem nie! Die idee is om mense weer te leer om met ander te praat (en regtig te luister en oogkontak te maak sonder om vir jou selfoon te kyk!) en op gewone, outydse maniere te leer ontspan. Buitemuurse aktiwiteite, kampvuurkuiers, dans, saamsing, joga, sterre kyk, swem en meditasie is
’n paar maniere.

Felix sê die doel is nie om jou te leer om sonder digitale toestelle te leef nie – dit het gekom om te bly en is ’n noodsaaklike euwel. Maar jy moet leer om dit te beheer in plaas van andersom.

Hier is praktiese raad uit verskillende bronne

• Skakel alle toestelle af vir ’n aand of dag per week. Ek doen dit Sondae en selfs Saterdagaande.
• Bêre jou foon wanneer jy by vriende kuier, en gesels!
• Skakel jou foon se klank af wanneer jy kan – dit maak dit reeds rustiger. As dit veilig is, ook snags.
• Jy hoef ook nie elke oproep dadelik te antwoord nie – ’n selfoon moet jou meer vryheid gee, nie minder nie.
• Moenie e-posse na jou foon herlei nie. Ek doen dit al vyf jaar lank nie meer nie, en het nog nooit iets belangriks heeltemal misgeloop nie. As iemand jou werklik dringend soek, sal hulle bel. Ek het in ’n noodgeval wel toegang tot my e-pos.
• Moenie speletjies op jou foon speel nie.
• Vermy enige aanlynbedrywigheid vir minstens twee uur voor slaaptyd en jy sal beter slaap. (Onthou die melatonien!)
• Moenie aan WhatsApp-groepe behoort as dit nie absoluut noodsaaklik is nie. Mute ’n groep wat irriterend is, maar as jy ’n goeie rede het om wel daaraan te behoort. Maak reëls vir sulke groepe en vra mense om dit te respekteer (soos oor die ure waarin boodskappe gestuur mag word).
• Sit ’n bepaalde tyd elke dag opsy vir die lees van e-posse. Elke keer wanneer jy jou werk onderbreek om ’n e-pos te lees, vat dit ’n minuut of twee om weer aan die werk te kom. Jy verloor baie tyd én konsentrasie.
• Moenie van jou foon af by Facebook inskakel nie, of teken ná elke sessie af. Wanneer jy elke keer weer moet inteken, sal jy ook minder geneig wees om uit verveling daarop rond te hang.
• Wanneer iets aan jou eie internetgebruik jou ongemaklik maak, luister na die stemmetjie en verander jou gedrag.
• As jy voel jy bestee te veel tyd aanlyn, gebeur dit waarskynlik. Kry ander stokperdjies. Lees, brei, hekel, doen blokkiesraaisels, werk in jou tuin, gesels met jou kinders/man/vrou.

Lees ook: Foute wat jy moet vermy wanneer jy jou slimfoon laai

The post Digitale detoks: hoekom en hoe? appeared first on rooi rose.

Diere is nie net troeteldiere nie – hulle is deel van ons gesinne, ons harte en ons daaglikse vreugde. Die splinternuwe kykNET-reeks Pootpraktyk, wat Saterdag 11 Oktober om 18:30 op DStv-kanaal 144 begin, gee ’n unieke kykie agter die skerms van die bekende Valley Farm-dierehospitaal.

Die reeks word aangebied deur die hoog aangeskrewe veeartse dr. Tim Crafft en dr. Dean de Kock, wat hul passie, kennis en medemenslikheid gebruik om diere van alle soorte die beste moontlike sorg te gee. Pootpraktyk wys nie net die uitdagings van veeartsenykunde nie, maar ook die ongelooflike bande tussen mense en hul diere.

Inspirasie agter die reeks

Die vervaardiger, Gideon Eksteen, vertel wat die vonk vir Pootpraktyk was:
“ ’n Vriend van my, Riaan Crafford, het by Valley Farm-hospitaal in Pretoria gewerk en vertel van die ongelooflike diens en fasiliteite wat die hospitaal aan diere en hulle eienaars bied. As ’n diereliefhebber het dit my laat besef ’n reeks oor wat alles by ’n dierehospitaal gebeur, nie net deur jonk en oud geniet sal word nie, maar ook mense sal inspireer om hul diere soos ’n lid van die familie te versorg.”

Passie en toewyding

Hy voeg by dat die opregte passie van die span agter die skerms die reeks besonders maak:
“Eerstens, en die belangrikste, is die opregte passie van die assistente, verpleegpersoneel, dokters en spesialiste, asook die fasiliteite wat hierdie hospitaal bied. Dis ongelooflik om te sien hoe die span die reis met elke dier vasvang en die stories van hoop en genesing deel.”

Eksteen beklemtoon ook die groter boodskap van die reeks:
“Ek glo kykers sal met nuwe waardering na die werk en omgee van ons veeartse kyk en ook bewus word van die sorg wat ons dierekinders nodig het. Dis ’n feel-good-reeks met wonderlike stories, maar ons wys ook dat nie alles altyd ’n gelukkige einde het nie – dit maak die ervarings eerlik en betekenisvol.”

Diverse dierepasiënte en stories

In Pootpraktyk ontmoet kykers ’n wye verskeidenheid van dierepasiënte: van alledaagse troeteldiere, soos honde en katte, tot eksotiese troeteldiere, soos voëls, slange en selfs ape. Elke episode volg die behandeling van ’n dier van begin tot einde – met al die spanning, emosie en verligting, maar ook soms hartseer, wat deel van die genesingsproses is.

Kykers kan uitsien na 13 episodes vol hartroerende oomblikke, indrukwekkende mediese prosedures en die onwrikbare toewyding van die Valley Farm-span. Van eenvoudige inentings en opvolgondersoeke tot operasies in die teater – geen dag is ooit dieselfde by die Valley Farm-hospitaal nie.

 Pootpraktyk is ’n reeks vir die hele gesin: opvoedkundig, emosioneel meesleurend en bowenal ’n viering van die liefde wat ons vir ons diere deel.

KYK | Amptelike lusmaker – Pootpraktyk

Pootpraktyk begin Saterdag 11 Oktober om 18:30 op kykNET (DStv-kanaal 144) en sal ook op DStv Stream en Catch Up beskikbaar wees.

Lees ook: Só lyk Mej. Suid-Afrika se top-10-finaliste!

The post kykNET se ‘Pootpraktyk’ steek hand na dierevriende uit appeared first on rooi rose.

Die goue reël is as iets te goed klink om waar te wees, dan is dit. Maar in Onthul: Bedrieg – toe verloor ek al my geld blyk dit dat slim woorde, gemanipuleerde inligting en ’n lieflike wortel van rykdom voor die neus, vermeng met geloof, soms genoeg is om selfs die waaksaamste mens te flous.

Volgens SABRIC (SA Bankrisiko-inligtingsentrum) het swendelary skerp toegeneem in Suid-Afrika met meer as 3 miljard rand wat in 2023 as gevolg van slenters en bedrog gesteel is. Dit sluit kuber- en KI-slenters asook bankkaartbedrog in.

Ponzi-skemas: Wie, wat, waar en hoe?

Daar is sowat 300 Ponzi- en piramideskemas net in Suid-Afrika alleen aktief.

Sharemax, Louis Liebenberg se diamantskema, en Kleuterzone is albei voorbeelde van onlangse bedrog met Ponzi- en piramideskemas wat tot groot finansiële skade vir duisende Suid-Afrikaanse slagoffers gelei het. Maar daar is sekerlik nog die ouer garde wat Adriaan Nieuwoudt van Garies se Kubus-skema (die “vrotmelkkultuur”) sal onthou, ’n klassieke Ponzi-skema wat in alle waarskynlikheid die grondslag vir hierdie soort “beleggings” op plaaslike bodem gelê het.

Dan is daar Tigon, wat as die Steinhoff van die 2000’s beskryf word. Dit was ’n beleggingsmaatskappy – tóé een van die 40 grootste maatskappye in die land – wat op die aandelebeurs genoteer was.

Baie kykers sal ook die vrou wat haar eie helikopter besit het, onthou – Marietjie Prinsloo.  Ook die woord Krion sal nie gou vergeet word nie. Óf die Onse Vader wat met sand op ’n spieël in haar kantore uitgespel is nie. Swendelaars huiwer nie om selfs geloof te misbruik om mense te oorreed om in hul skemas te belê nie. Daarvan kan haar meer as 8 700 beleggers getuig. Prinsloo het vertel haar skema is R12 miljoen groot. Dit was inderwaarheid R320 miljoen.

Steinhoff word as uniek gesien omdat dit ’n baie dominerende uitvoerende hoof gehad het. Markus Jooste was die meesterbrein agter die skema, en hy het vir niks teruggedeins nie. Toe betrek hy ook nog vir Christo Wiese – een van die rykste mense in die land.

“Enige ou kan op sy soap box klim en hy kan maak of Louis die grootste kroek op hierdie aarde is, terwyl ons met geloof ’n saak aanpak.” Aan die woord is Louis Liebenberg, einste die man wat nou ’n “gas van die staat” sonder enige hoop op borgtog is. Harde lesse is deur sy sowat 44 000 beleggers geleer – diamante is nie iets om mee te speel nie, veral nie as jy dit net op ’n foto of ’n video sien waar Louis met sy bulderende stem verkondig dat dit die ware Jakob is nie.

Van sanger na swendelaar – dis die roete wat Anthonie Bougas gevolg het met Kleuterzone. Dis nog nie formeel tot ’n Ponzi-skema verklaar nie, maar die kans is goed dat dit kort voor lank wel in daardie kategorie geplaas sal word. Waar Anthonie hom deesdae bevind, bly ’n raaisel. Wat wel bekend is, is dat hy in alle waarskynlikheid R10 miljoen van Kleuterzone se geld uitgedobbel het.

Kubermisdaad – wat om te glo en wat om te bevraagteken

Kunsmatige intelligensie (KI) in die verkeerde hande kan jou duur te staan kom. Dink maar aan hoeveel videogrepe daar deesdae die ronde doen waarin namaaksels van bekende mense verskyn. En stemboodskappe wat jou kan laat glo dis ’n bekende aan die ander kant van die lyn.

Video en stem word slim gemanipuleer met behulp van KI en op verskillende sosialemediaplatforms as ’n video gedeel. Dit staan bekend as deep fake-video’s en is hoogs gesofistikeerd. Een van die prominentste gevalle is die verhandelingsplatform Banxso. Bekendes, waaronder Elon Musk, sakeman Johann Rupert, AfriForum se Kallie Kriel en Steve Hofmeyr se identiteite is onregmatig ingespan om goedgelowige mense uit hul swaarverdiende geld te swendel.

Dan is daar al jare reeds die e-posskurke wat soms ’n desperate Amerikaanse soldaat is wat iewers tydens die “oorlog” op een of ander skat afgekom het, en jy kan daarin deel. Of die nalatenskap van ’n adellike wat voor ’n sekere tyd opgeëis moet word.

Wat deesdae kommerwekkend is, is dat swendelaars met behulp van KI bekendes se stemme kan kloon om kastige noodboodskappe te stuur. En hierdie is bloot die begin. Enige sosialemediaplatform moet gesien word as ’n deur waardeur bedrieërs via die internet toegang tot jou kan kry.

Kripto-beleggings: Kortpad na rykdom – of kortpad na ellende?

Kripto is nie die magiese kortpad na geld nie. Beloftes van 50% wins in ’n maand is bloot onwaar. Bitcoin het wel in waarde toegeneem, maar dit kan jou ook byt, veral as jy nie seker is hoe dit werklik werk nie, en ook nie die bron van die Bitcon-aanbod kan verifieer nie.

Kyk maar na die geval van Mirror Trading International. Johann Steynberg het beloftes gemaak van ’n algoritme wat kripto-eenhede as ’n basis gebruik om geld vir jou te maak. Ongelukkig bestaan daar nie so ’n program nie, en Steynberg het koers gekies met sowat $1,7 miljard.

Digitale bankbedrog

Daar is reeds nagenoeg R1,1 miljard se verliese wat gely is vanweë digitale bankbedrog. Daardie oproep van jou bank se bedrognoodlyn? Daar’s ’n tegniek genaamd “number spoofing” waar dit voorkom asof die oproep van jou bank is, maar inderwaarheid is dit van geheel en al ’n ander nommer. So het een slagoffer meer as R220 000 verloor – juis omdat sy vas geglo het die oproep kom van haar bank.

’n Slagoffer vertel

Cobus Geldenhuis van Kempton Park (Classic Financial Services) het minstens R670 miljoen namens sowat 1 000 kliënte ingevorder wat in aandele belê sou word. Rika Cornelius was een van die mense wat gedink het hy’s baie ordentlik en ’n goeie sakeman. Nou, ná ’n verlies van sowat R800 000 dink sy beslis anders. Wat sy swendelary erger maak, is dat die geld vir sy skema afkomstig was van mense wat werklik daarop staatgemaak het, mense wat nie welaf was nie.

Rika-hulle wou hul kinders laat studeer met dié “belegging”.

“Ons het almal in die steek gelaat – net omdat ons ’n bietjie meer wou gehad het,” sê sy. Maar sy was nie net Cobus se slagoffer nie. Sy’t ook vir Louis Liebenberg se sakkies diamante geval.

Die kenners wat in hierdie dokumentêr hulle kundigheid deel, verskaf waardevolle raad oor hoe jy jouself so ver as moontlik teen swendelaars kan beskerm.

Deelnemers:

Ryk van Niekerk (redakteur: Moneyweb), Gerhard van Deventer (FSCA-afdelingshoof: Wetstoepassing), prof. Jannie Rossouw (ekonoom), Rob Rose (redakteur: Currency News), Antoinette Slabbert (ondersoekende joernalis), adv. Arno Rossouw (Nasionale Vervolgingsgesag en Krion-vervolger), Billy Petzer (WNNR: Kubersekuriteitkenner), Juan Grobbelaar (Suid-Afrikaanse Bankrisiko-inligtingsentrum), Olaotse Matshane (Suid-Afrikaanse Reserwebank), prof. Gertie Pretorius (voorligting- en  navorsingsielkundige), Pheho Ntaba (Nasionale Verbruikerskommissie).

Die deelnemers aan Onthul is onafhanklik en nie aan kykNET of MultiChoice geaffilieer nie.

Moenie dié boeiende aflewering van Onthul: Bedrieg – toe verloor ek al my geld op Sondag 17 Augustus om 20:00 op kykNET (DStv-kanaal 144) misloop nie.

Lees ook: Mnr. en Mev. Samsodien – vir ’n tweede keer! Jawaahier Petersen vertel meer oor dié storielyn

The post kykNET-dokumentêr ondersoek pypdrome waarmee charismatiese skurke smous appeared first on rooi rose.

Die Vereniging vir die Beskerming van Padongelukslagoffers (APRAV) verwelkom met diepe waardering en verligting die besluit wat Dinsdag deur die Staande Komitee oor Openbare Rekeninge (SCOPA) geneem is om ’n volledige parlementêre ondersoek na die Padongelukkefonds (POF) van stapel te stuur.

Hierdie besluit volg ná jare se toenemende kommer oor wanadministrasie, stelselmatige disfunksie en ’n gebrek aan finansiële en etiese aanspreeklikheid binne die Fonds –
bekommernisse wat weer sterk beklemtoon is deur parlementslede tydens vanoggend se SCOPA-vergadering in Kaapstad.

Die aanloop tot hierdie oomblik

APRAV werk reeds meer as 11 jaar agter die skerms – met die indien van bewyse, parlementêre betrokkenheid en insette van slagoffers, regskenners en die burgerlike gemeenskap. Die besluit is nie net ’n institusionele deurbraak nie; dit is ’n kragtige oomblik van erkenning vir elke stem wat lankal geregtigheid geëis het.

“Hierdie is ’n reuse-oorwinning – nie net vir APRAV nie, maar vir elke slagoffer wat stilweg gely het onder ’n stelsel wat homself nie verantwoordbaar gehou het nie,” sê Pieter de Bruyn namens APRAV. “Dis ’n langverwagte afrekening met ’n sisteem wat te veel mense al te lank gefaal het.”

Wat die deurslag gegee het

Parlementslede van regoor die politieke spektrum – insluitend eerw. SS Zibi (Rise Mzansi en SCOPA-voorsitter), eerw. GJ Skosana (ANC), en eerw. Patrick Atkinson (DA) – het ernstige kommer uitgespreek oor verskeie onopgeloste kwessies binne die POF.

Dit sluit in:

• Die voortgesette toepassing van Raadskennisgewing 271 van 2020, ten spyte daarvan dat dit reeds deur die howe as onwettig verklaar is – wat beteken die Fonds het moontlik op ’n ongeldig regsbasis gefunksioneer.
• Verslae van onreëlmatige verkrygingsprosesse en nie-verklaarde kontrakte, wat ernstige vrae laat ontstaan oor deursigtigheid, moontlike korrupsie en wanbesteding van publieke fondse.
• ’n Voortgesette ondersoek deur die Spesiale Ondersoekeenheid (SIU), wat dui op stelselmatige wanfunksionering en moontlike strafregtelike oortredings.
• Vermeende misbruik van ouditeursriglyne, wat kan lei tot misleidende finansiële verslae en swak toesighouding.
• Ernstige vrae oor die aanstelling van die opgeskorte HUB, met twyfel oor die wettigheid en integriteit van die aanstellingsproses.

SCOPA het ’n opvolgvergadering vir 1 Julie 2025 geskeduleer om die Ondersoek se Terme van Verwysing te finaliseer.

Pieter de Bruyn (APRAV), Gert Nel (APRAV), eerw. Patrick Atkinson (DA), eerw. GJ Skosana (ANC), eerw. Helen Neale-May (ANC), Ngoako Mohlaloga (APRAV), in Komitee 514, Parlement van Suid-Afrika . (Foto: Verskaf)

Waarom elke Suid-Afrikaner hierby belang het

Die POF bestaan om die waardigheid en welsyn van padongelukslagoffers te beskerm – om mediese sorg, vergoeding en langtermyn ondersteuning te bied. Maar wanneer daardie
stelsel in duie stort, is die gevolge vernietigend. Slagoffers bly sonder die nodige hulp, gesinne dra die las alleen, en staatsinstellings word oorweldig.

Hierdie is egter meer as ’n instellingskrisis — dis ’n toets vir ons land se gewete. Want geen instelling behoort vrygestel te wees van aanspreeklikheid nie, veral nie een wat met menselewens vertrou is nie. ’n Gesonde, funksionerende POF is nie bloot ’n regskwessie nie — dit is ’n saak van geregtigheid, menswaardigheid en die samelewing se vertroue in ons demokratiese stelsel.

’n Openbare beroep

Namate die ondersoekproses begin, doen APRAV ’n beroep op slagoffers, regspraktisyns, oud-werknemers van die POF en fluitjieblasers om na vore te tree en hul stories en bewyse te deel. Elke stem tel. Elke getuigskrif help om die waarheid te herstel. Inligting kan vertroulik gestuur word na: victims@aprav.co.za. “Mag dit die begin wees van ’n nuwe hoofstuk vir die POF – gegrond in waarheid, geregtigheid en die kollektiewe wil om beter te presteer,” sluit Pieter de Bruyn af.

Lees ook: C. Johan Bakkes oorlede | Ons laaste onderhoud met die reisskrywer

The post SCOPA besluit op Volledige Parlementêre Ondersoek na Padongelukkefonds appeared first on rooi rose.

Haar kinderjare was alles behalwe gelukkig. Daar was seksuele mishandeling en verkragting, en sy het van ’n jong ouderdom met satanisme te doen gehad. ’n Mislukte poging tot moord het Adele Vrey egter op ’n ander pad gelei. 

Die 48-jarige Adele vertel in Vreemder as fiksie hoe sy dertig jaar gelede as satanis ’n opdrag gekry het om die pastoor Marc Bredenkamp te vermoor. Bredenkamp was bekend daarvoor dat hy mense gehelp het om ’n pad uit satanisme te vind. Sy het ’n mes gehad om die daad te pleeg, maar kon dit nie regkry nie.

“Dit was asof daar ’n onsigbare muur tussen ons was,” onthou sy. 

Adele het toe besluit om Marc se jong seun, Seth, te gryp. Hulle is na ’n toilet, maar Seth het aanhoudend oor God gepraat, en Adele kon haarself nie so ver kry om hom enige leed aan te doen nie. Marc het by hulle aangekom, vir Seth gered en Adele omhels en vir haar gesê: “I love you with the love of Jesus.” 

Adele Vrey (Foto: Verskaf/kykNET)

Adele se pad het ook met die berader Gwen Cronjé s’n gekruis. Kort ná die voorval met Marc en Seth het die liefde wat Gwen vir haar gewys het, haar tot ander insigte gebring. 

“Gwen het vir my gebid en ondersteun in ’n tyd toe niemand aan my wou vat nie. Al wat sy kon doen, was om my onvoorwaardelik lief te hê,” sê Adele. “Dit was iets wat ek in Marc ook gesien het, en dit was iets wat ek ook wou gehad het. Hulle was vreesloos, braaf en kon nie geïntimideer word nie. Toe kies ek om my hart vir die Here te gee.”

Adele se lewe het handomkeer verander. Vandag is sy saam met Riaan Swiegelaar, medestigter van die Suid-Afrikaanse Satanistiese Kerk en ook ’n voormalige satanis, leier van Deliverance Hub, ’n organisasie wat mense vrymaak van die okkulte. 

Van die ander gaste, benewens Gwen en Riaan, is Adele se man, Danie, en Carel Strydom, ’n geestelike berader. 

“Dit het my lank gevat om myself te vergewe,” sê Adele, maar sy sê ook sy weet nou liefde kan alles oorwin. Mense kyk haar dalk snaaks aan met haar baie tatoeëermerke en hare wat gereeld van kleur verander, maar hulle hoor haar hart en sien haar vrug van Christenskap, sê sy. 

Vreemder as fiksie word Maandagaande om 20:00 op kykNET (DStv-kanaal 144) uitgesaai en is ook op DStv Stream en Catch Up beskikbaar. 

Lees ook: kykNET se In die sop ruk nou gastehuise reg & spog met nuwe aanbieder

The post Voormalige satanis vertel haar verhaal in ‘Vreemder as fiksie’: ‘Toe kies ek om my hart vir die Here te gee.’ appeared first on rooi rose.

Hier is ’n paar wenke om te voorkom dat jy geteiken word:

• Maak seker jou motor se deure is gesluit.
• Moenie waardevolle items los waar dit gesien kan word nie. Bêre altyd jou handsak en skootrekenaar in jou motor se kattebak.
• Probeer om onveilige areas te vermy. Ry eerder die veilige ompad as die onveilige kortpad.
• Hou altyd ’n spasie tussen jou en die motor voor jou, sodat jy ruimte het as jy moet ontsnap. Installeer “smash & grab” op jou motor se ruite. Dit tint die ruit effens en keer dat die ruit gebreek kan word.
• As jy in die aand ry en ’n robot slaan oor na rooi, ry eerder stadiger en bly aan die beweeg sodat jy die lig groen kan vang.
• Wees waaksaam.  Moenie as jy by ‘n rooilig stop op jou foon kyk of jou aandag op iets anders fokus nie.  Kyk altyd wat om jou aangaan.
• Moet onder geen omstandighede uitklim as iemand iets teen jou motor gooi nie.
• As jy jou ruit wil afdraai, moet dit nie soveel wees dat iemand hul hand kan indruk nie.
• Moenie jou ruit oopdraai as iemand iets by ’n verkeerslig aan jou wil verkoop nie.
• As jy stukkies glas langs die pad sien lê, is die kans goed dat iemand se ruit vroeër daar uitgeslaan is. Wees op die uitkyk vir enige verdagtes.
• Hou altyd pepersproei in jou voertuig.

Lees ook: Veilig op die paaie

The post Voorkom dat grypdiewe jou motor teiken appeared first on rooi rose.