madelein rust | rooi rose

Madelein Rust oorlede | Ons laaste onderhoud met die bekende skrywer

Karlien Meiring — Wed, 06 Aug 2025 11:52:34 +0000

Deur Carla van der Spuy

Met groot hartseer neem rooi rose afskeid van die geliefde en gewilde spanningsromanskrywer Madelein Rust, wat op 58 aan kanker oorlede is. Sy het diep spore in die Afrikaanse letterkunde getrap — van haar spanningsdebuut Die 13de kaart tot die roerende Kanker Schmanker oor haar eie stryd teen kanker wat mens om die beurt laat lag en huil.

In ‘n onderhoud wat in ons April-uitgawe van 2023 gepubliseer is, deel sy openhartig haar denke en onblusbare gees.

Hoekom dink jy geniet mense dit om krimi’s te lees?

Ek dink lesers geniet dit om saam met die hoofkarakter die misdade op te los. Dis soos ’n raaisel waaraan die leser werk en daar is die vooruitsig dat die boef aan die einde van die boek sy moses gaan teëkom. Dis nie iets wat ons in die werklike lewe altyd sien nie.

Waar kry jy die krag vandaan om te midde van groot gesondheidsuitdagings (kanker) steeds te skryf en boekbekendstellings by te woon?

My krag kom van Bo. Daar is dae wanneer alles te veel lyk, maar ek druk deur en doen wat gedoen moet word met die krag wat deur genade aan my gegee word.

Wie, in een sin, is Madelein Rust?

Ek is as mens en as skrywer gedissiplineerd, ek verwag baie van myself én ander en ek is ’n idealis.

Dink jy mense dink skrywers is slim?

Beslis. Ek dink self skrywers is slim. Dis ontsettend moeilik om aan Madelein Rust as skrywer te dink. Ek plaas myself eerder in die storieverteller-kategorie.

Van al die kreatiewe beroepe vestig skrywers die minste aandag op hulself. Stem jy saam hiermee?

Dit is so, hoewel daar een of twee uitskieters is wat mooi is. En hulle kan skryf. Jy moet egter onthou: Ons is die mense wat in die hoek by partytjies sit en mense dophou sodat ons van hulle karakters in ons boeke kan maak.

Watter raad het jy vir ’n jong skrywer met sterre in die oë?

Skryf elke dag iets. Al skryf jy een sin. Skryf. En lees in die genre waarin jy wil skryf. Lees krities. Leer uit wat jy lees. En dan skryf jy nog ’n bietjie.

Madelein Rust se bloginskrywings vir rooi rose

Ontmoet blogger Madelein Rust

Die dag toe ek ’n nuwe “boobie” gekry het

En toe gaan ons winkels toe

Oor versiersels en dié wat versier

Oor organe en bloed en ander lewegewende goed

En toe dans hulle

Oor hare en boobies

Kanker-smanker-keriekstiek-stanker: ’n Nuwe is lente aan die kom

Kanker, my gewese vyand

Van spookpyne en stories skryf

Die klein goedjies waarvan niemand jou vertel nie

Lees ook: Drie legendes vanjaar by die Silwerskermtoekennings vereer

The post Madelein Rust oorlede | Ons laaste onderhoud met die bekende skrywer appeared first on rooi rose.

Om te wag

Michelle Nortje — Mon, 22 May 2017 08:30:31 +0000

Sommige dinge wat jy ná die diagnose doen is strategies. Jy besluit dalk om ’n pruikpartytjie te hou wanneer dit tyd raak om jou gladde kopvel te verberg, jy belê in mooi kopdoeke of jy lê ’n groot voorraad gemmer in omdat jy iewers gelees het dit help teen naarheid.

Maar sommige dinge word aan jou uitgedeel saam met die siekte en jy moet maar net leer om dit te doen. Een van die universele dinge wat mens aanleer, vermoed ek, is die vermoë om te wag.

Die eerste is daardie senutergende wag vir die uitslag van die mammogram en biopsie. Moontlik die moeilikste van alle wagsessies, want in hierdie stadium moet jy nog baie geduld aanleer. Daarna wag jy vir die operasie waarin jou bors(te) verwyder gaan word – as jy een van die ongelukkiges is. Jy wag vir die tyd om verby te gaan sodat chemoterapie kan begin. Jou liggaam moet eers herstel van die operasie, maar jy raak haastig, want dié is ’n ding wat verby moet kom.

In die chemokamer wag jy vir jou beurt om die naald in die aar te kry, jy begin wag vir die simptome om jou te tref, vir jou hare om uit te val en jy tel die dae af tot die volgende sessie en die volgende en die volgende. Jy leer ken die ritme van wag. Wanneer jy die laaste chemosessies op jou een hand kan tel, begin jy solank wag vir bestraling om te begin. Jy vind uit jou liggaam moet eers ’n rukkie aanhang om darem effens te herstel van die gif wat daarin gepomp is voor die bestralingsmasjien jou kan bykom. Die wag in die benouende kamertjie voor bestraling is soms nogal erg. Jy sien swak mense met hol oë, mense wat sieker is as jy omdat hulle nie so gelukkig was om maar net borskanker te kry nie. Jy sien mense in rolstoele, mense met donker bestralingsvlekke, maer mense, mense wat geskend is. Vir my was daardie wag die ergste.

Ná bestraling begin jy die maande, weke, dae, ure en uiteindelik minute aftel totdat jy onder die mes kan gaan om jou liggaam weer mooi te maak. Daar moet ten minste tien maande verbygaan voor jy aan borsrekonstruksie kan dink. Dis ’n lang tien maande. Jy bid die wagtyd ná die rekonstruksieoperasie om, want die pyn is erger as enige iets wat kanker nog ooit aan jou gedoen het. Wanneer daardie vier tot ses weke verby is, begin die wagtyd vir die tweede en (hopelik laaste) onder-die-mes-ganery. In daardie operasie kry jy die kersie op die koek, ’n tepel.

Die laaste wag is amper so erg soos die eerste. Jy probeer addisionele lewensversekering kry, maar jy vind uit dat geen versekeraar jou wil oorweeg vir so ’n polis nie. Nie voor ten minste vyf jaar verby is nie. Dis nogal erg, want jy is pas deur ’n ding wat jou aan die vlietenheid van die lewe herinner het en jy wil darem seker maak jou mense is versorg wanneer jy jou kop die dag neerlê. Maar die versekeringsmense gaan nie ’n kans vat met jou nie.

Die mortaliteitsyfer in die eerste vyf jaar ná borskanker is heelwat hoër as daarná. Veral as die kanker reeds versprei het en jy nie meer vandag se kind is nie. Mens kan verstaan. Daarom wag jy maar vir die vyf jaar om verby te gaan. Jy wag vir die uitslag van elke tumormerkertelling en jy wonder of jy een van die duisende gaan wees wat weer kanker gaan kry.

Jy wag.

Maar terwyl jy wag, weet jy met die allergrootste sekerheid – dis nie wat met jou gebeur wat belangrik is nie. Dis wat jy doen met wat met jou gebeur. En jy wag, want jy is goed daarmee. Jy weet presies hoe om dit te doen.

The post Om te wag appeared first on rooi rose.

Kanker – my gewese vyand

Michelle Nortje — Mon, 18 Apr 2016 08:33:14 +0000

Gister het ek die doop van ’n baie spesiale klein mannetjie, Regardt Scott, bygewoon. Gedurende die diens het die dominee Psalm 23 voorgelees. En iewers tussen die lees deur, verander Dawid se psalm toe in dialoog tussen my en God:

Die Here is my herder; daar is niks wat my ontbreek nie. [Ja, Here, gedurende my kankerstryd het U seker gemaak dat daar oorgenoeg van alles is – liefde, onderskraging, fondse, moed, deursettingsvermoë, briljante mediese personeel – dankie, Heer!]

Hy laat my lê in groen weivelde; na water waar rus is, lei Hy my. Hy gee my nuwe krag. [Dankie, Heer, vir die rus en die goedvoel en die bo-aardse krag wanneer ek dit die nodigste gehad het.]

Hy lei my op die pad van geregtigheid tot eer van sy Naam. [O, Here, die stryd is geveg en oorwin en aan U kom al die eer toe. Sonder U was daar sekerlik trane en lafhartigheid en verwyte en die dood. Dankie!]

Wanneer ek loop in ’n baie donker kloof, sal ek nie bang wees nie, want U is naby my. U stok en u staf beskerm en ondersteun my. [Ek was nie bang nie, Here! Die wete dat ek in u veilige hande toegevou is, was oorgenoeg vir my. Ek was bereid om te sterf of te leef, ten volle oorgegee aan u wonderlike wil. Dankie, Heer.]

U berei vir my ’n feesmaal voor die oë van al my vyande. U verwelkom my as ’n eregas deur my kop te salf met olie en my beker oorvol te maak. [Ja, kanker moes maar toekyk hoe U my beskerm en laat groei, hoe U ander mense gebruik om my te wys hoe suiwerheid van gees lyk. Hoe ek leer dat die mens se gees die mooiste vrugte kan dra gedurende die moeilikste van moeilike tye. Ek was ’n eregas op ’n uitsonderlike reis. Dankie, Heer.]

Waarlik, u goedheid en trou vergesel my al die dae van my lewe; en ek sal bly in die huis van die Here so lank as wat ek lewe. [Ek weet, Here, dat U goedheid en trou nie noodwendig beteken dat alles voor die wind sal gaan nie. Ek weet nou, meer as ooit tevore, dat u goedheid en trou ook manifesteer in die slegte, lelike tye en dat dit al is wat ’n mens nodig het om kop omhoog aan die ander kant uit te kom.]

Ek weet nou hoe Dawid moes gevoel het toe hy hierdie psalm geskryf het; sommer tranerig van pure dankbaarheid oor God se bemoeienis met ons, stofkorreltjies.

Dit is vandag 254 dae sedert die kankerdiagnose.

Die kanker is weg.

Die reis eindig hier.

The post Kanker – my gewese vyand appeared first on rooi rose.

Tien dae oor

Michelle Nortje — Tue, 05 Apr 2016 12:37:20 +0000

Volgens Globocan se kankernavorsing is borskanker die tweede mees algemene soort kanker wat daar is. Dit is verreweg die algemeenste soort kanker onder vroue. In 2012 is ’n geskatte 1.67 miljoen vroue met borskanker gediagnoseer. Verder is borskanker vyfde op die ranglys as dit kom by die oorsaak van dood. Hierdie syfers is skrikwekkend.

Ek stap by ’n oorvol wagkamer in. Daar is net een sitplek oor. Ek maak my tuis en bekyk my mede-kankerstryders onderlangs. ’n Polisievrou stoot ’n gevangene op ’n rolstoel by die wagkamer in. Kanker is nie kieskeurig nie. Anderkant sit ’n goedige oompie wat sy oog aan kanker afgestaan het.

Anders as in die chemoterapielokaal is die mense hier nou nie eintlik vrolik nie. Vreemd. Bestraling is nie so aardig soos chemoterapie nie en die newe-effekte is ook nie erg nie. Meeste van hulle is amper kant en klaar met die kankerbehandeling. Waarom dan die suur gesigte?

Is die lang gesigte dalk omdat die mense weet dat hulle binnekort sonder die troos van mediese personeel se onderskraging sal moet klaarkom? Vir my voel dit asof mens vinnig gespeen word van onderskraging hier in die bestralingseenheid. Die personeel skarrel. Hulle werk in skofte tot sewe-uur saans om by al die pasiënte se terapie uit te kom. Vyftig mense word elke dag deur die worsmasjien gestoot om moeg en seer anderkant uit te kom. En dit is net by hierdie eenheid. Daar is eenvoudig nie tyd vir mooipraatjies nie. Ziggy zap vir ’n vale.

Miskien is dit omdat mens na behandeling met die gewone, alledaagse lewe sal moet aangaan. Alles is dieselfde. Dinge by die kantoor het nie uitmekaargeval omdat jy minder produktief was nie, die gesin en vriende gaan jou weer soos die óú ma, suster, vriendin, kollega behandel – en jy weet dit. Dit is tog net natuurlik.

En tog is jy nie meer die persoon van voor die diagnose nie. Jy is deur ’n lewensveranderende ding en die emosionele nagevolge gaan waarskynlik nog vir jare met jou wees. Ander pasiënte vertel my van die paranoïa wat jou beetkry. Vir sommiges is dit blywend. Elke nuwe skeet veroorsaak glo ’n titseltjie vrees. Beteken dit dat kanker op ’n ander plek sy kop uitgesteek het? Gaan alles van voor af begin? Vir my is die aanduidings dat my estrogeenvlakke styg ietwat kommerwekkend. My kanker hou van estrogeen en progesteroon. Soveel soos wat ek deesdae weer van roomys hou. En, verdomp, kanker hou ook vreeslik baie van suiker.

Interessant hoe die mense wat na die bestraling (weer) begin met chemo vroliker lyk as dié wat nog net ’n paar dae se behandeling oor het. Vir hulle gaan die stryd miskien nog vir ’n wyle voort, maar daar is slim mense wat elke dag met bloedtoetse seker maak dat die kanker nie orig genoeg is om terug te kom / te groei nie.

Ek het gister gelees dat die spierpyne en dowwe kop sommige pasiënte nog vir jare na die afsluiting van behandeling lasgee. En die verswakte sig. En die uitputting. Deurentyd is daar ook die wete dat die chemo jou moontlik oor ’n paar jaar ’n ander soort kanker kan gee. In my geval is dit leukemie. As ek sou besluit om nie die hormoononderdrukkers ná die behandeling te gebruik nie, is daar ’n 72% kans dat die kanker sal terugkeer. As ek sou besluit om dit wel te gebruik, is ek verseker van aardige newe-effekte vir die volgende vyf jaar. Aan die ander kant – as ek die volgende vyf jaar kan oorleef, verminder my kans om weer kanker te kry dramaties.

What to do, what to do?

As die siekte terugkeer sal ek dit weer kaalvuis aanpak, dit weet ek. Al wat ek op hierdie dag vra is ’n ruskansie. Mens word moeg, al was jy bevoorreg genoeg om net ’n bors te verloor.

The post Tien dae oor appeared first on rooi rose.

Die klein goedjies waarvan niemand jou vertel nie

Michelle Nortje — Tue, 29 Mar 2016 08:29:21 +0000

Voordat enige fase van kankerbehandeling begin, is daar inligtingsessies. Die personeel gesels met jou oor alles wat moontlik kan skeefloop tydens die behandeling, of oor newe-effekte wat mens kan verwag tydens die behandelingsfase. Mens is voorbereid.

Niemand dink egter daaraan om jou te vertel van die klein jakkalsies tydens post-behandeling nie. Die goetertjies wat onverwags kop uitsteek en alles in hulle vermoë doen om jou lewe ongemaklik te maak. Hierdie dinge is nie lewensbedreigend nie, maar vir mense wat met groot vreugde uitgesien het na daardie laaste dag van chemo en die daaropvolgende herstel, lyk die klein jakkalsies na reusagtige T-Rexongediertes.

Jy sukkel om aan die slaap te raak vanweë rustelose bene-sindroom en daardie einste rustelose bene maak ook dat jy elke kort-kort wakker word. Van REM-slaap is daar geen sprake nie. Jy word moeg wakker en jou neus en oë water onophoudelik. Wanneer jy opstaan, pyn jou spiere so dat jy soos ’n oumens badkamer se kant toe skuifel, oorbewus van die beskadigde senuwees in jou voete. Ja, mens se voete voel omtrent so klein, petite en vroulik soos ’n volgroeide olifantbul s’n. Een wat elke dag ’n oordosis groeihormone inneem. Behalwe die uitputting wat jou deur die dag vergesel, is daar die gebrek aan konsentrasie en verswakte geheue wat maak dat jy in die middel van ’n sin vergeet watter onderwerp onder bespreking was. Ek is seker mense glo dit nie (ek het aanvanklik nie), maar daar bestaan regtig iets soos ‘chemo-induced cognitive dysfunction’. Ek begin al daaraan gewoond raak dat my mond oop en toe gaan sonder dat daar woorde uitkom. My mense ook. Hulle het geleer om aan te gaan met die gesprek asof daar nie ’n gapende vis in hulle midde is nie – Madelein sal netnou weer bypik. Of nie. En dit is ook oukei.

En dan is daar die kleiner ergenissies, Soos die wenkbroue en wimpers wat weer en weer en weer uitval. Maar, kom ons wees nou eerlik – dit hou dinge opwindend. Skielik, een goeie môre, besef jy dat daar stokstywe haartjies sit waar daar eens wimpers was. Ai, daardie haartjies word gekoester. Wanneer jy aan hulle dink word jou hart sommer so sag. Skattige goedjies. En dan, een oggend, word jy wakker en besef jy dat hulle weer uitgeval het, jou deernisvolle vertroeteling ten spyte. Maar – jy weet goed dat hulle weer onverwags hulle opwagting gaan maak, so elke oggend se kyk in die spieël is amper iets soos ’n avontuur. Gaan daar stokstywe, brawe haartjies wees of nie?

Ek het begin voorberei vir die volgende fase van hierdie reis – borsrekonstruksie. Ek weet reeds watter metodes aanbeveel word en ek het die name van ’n paar uitstekende sjirurge. Borsrekonstruksie mag eers ses maande tot ’n jaar ná afhandeling van bestraling gedoen word, so ek het nog genoeg tyd om te kyk na daardie hartroerende voor-en-ná foto’s. Ek het vrede daarmee gemaak dat my bolyf nooit modelmooi sal wees nie. Daar gaan letsels en littekens wees, tekens dat ek gelééf het, oorlogswonde. En as iemand my daaroor uitvra, sal ek met ’n lekker hart kan sê: Dit lyk miskien erg, maar jy moet die kankerselle sien. O, jy kan hulle nie sien nie? Dis omdat hulle dood is. Ha!

My lyf word weer sterk genoeg om terug te veg.

Ek het gister gesien dat daar fyn, blonde haartjies op my voorarms is. En my nuwe wimpers is omtrent ’n millimeter lank. Die fynste, blondste haartjies het ook verskyn bo-op my getatoëerde wenkbroue en hoewel my naels droog en bros is, sit al tien nog op my vingerpunte.

Die verstommendste van alles is die vrede wat in my woon terwyl my liggaam deur al hierdie dinge gaan. Elke veldslag in hierdie oorlog, groot en klein, word geveg onder aanvoering van die grootste Leidsman van alle tye. Daardie einste Een wat die dood vir ons oorwin het.

So: ek sal elke oggend opstaan en my uniform bo-oor my olifantvoete aantrek, veilig in die wete dat Hy my nie alleen sal laat nie, dat Hy saam met my in die voorste linies is terwyl ek die vyand aandurf, ongeag van watter skelm plan in die mou gevoer word om my swak te maak.

Bring it on!

The post Die klein goedjies waarvan niemand jou vertel nie appeared first on rooi rose.

Vyf weke

Michelle Nortje — Tue, 22 Mar 2016 07:52:13 +0000

Ek sit met my bestralingsprogram in my hand. Vir die volgende nege-en-twintig dae is ek die radiologie-afdeling s’n. My sessie is elke dag op ’n ander tyd, maar dit beteken hoegenaamd nie dat dit wel op die gestipuleerde tyd sal plaasvind nie. Die masjien (ek doop haar Ziggy) is die baas. En Ziggy, vind ek uit, is baie temperamenteel.

Reg in die middel van die wagarea is ’n groot naaldwerkmandjie met breinaalde, wol, en breiprojekte in wisselende grade van vordering. Daar is ’n bordjie wat pasiënte uitnooi om aan te gaan met die breiwerk waar die pasiënte voor hulle opgehou het. Die stukke breiwerk word verander in komberse en dies meer. Dié word dan vir behoeftiges geskenk. Briljante idee. Daar is ook ’n koffiestasie, ’n boekrak vol boeke en ‘n hele spul tydskrifte.

Die rede vir al hierdie vorme van afleiding word op die eerste dag al duidelik. Ziggy het (weer) gebreek. Sy is nie die soort masjien wat noodwendig ’n man in ’n oorpak benodig wanneer sy besluit om te staak nie. Daar word van iewers oorkant die waters ingeskakel op haar elektroniese binnegoed en die slim mense daar maak haar dan reg oor ’n afstand van derduisende kilometers. Sy is nie sommer net ’n gewone masjien nie.

Toe ek by die wagkamer instap op daardie eerste dag van bestraling, het byna elke stoel ’n pasiënt op. ’n Paar vroue sit en brei terwyl hulle met mekaar gesels, ander lees en sommige pasiënte is doenig met boodskappe op hul selfone. Dis nou ten spyte van die talle bordjies wat mens inlig dat selfone nie toegelaat word nie. Na omtrent vyftien minute se wag, haal ek my selfoon uit my handsak en ek beantwoord die boodskappe en e-posse waarvoor ek gewoonlik nie tyd kry nie. Ek kan nie meer onthou hoe om te brei nie.

Uiteindelik is daar beweging. Pasiënte se name word een na die ander uitgeroep. Ek bêre maar weer my selfoon en sit en wag vir my beurt terwyl my kop by die spul werk is wat ek nog moet afhandel.

Na nog ’n halfuur word my naam geroep. In hierdie afdeling is daar ’n definitiewe worsmasjiengevoel. Mens stap in ’n lang, donker gang af en gaan sit halfpad na die bunker op ’n stoel en wag. Regoor die stoel is ’n kennisgewingbord met die afdeling se reëls en regulasies, maar daar is ook motiverende frases en advertensies van geleenthede met kanker as fokus tussen-in gedruk. Sodra die pasiënt wat voor jou was by jou verbystap terug na die wagkamer se kant toe, moet jy opstaan, by die bunker ingaan, uittrek en op Ziggy se bed gaan lê. Ná agt maande waarin ek voor vreemdes moet ontklee, is ek nog steeds nie daaraan gewoond nie. Die skamele handoekie waarmee mens jou skaamte moet bedek, voel piepklein. My gesonde verstand vertel my dat die personeel my lyf nie eens raaksien nie, dat dosyne lywe met geamputeerde borste dag na dag na dag by die bunker in-en-uit paradeer, maar nogtans. Ek was nog altyd meer skugter as die gewone vrou oor kaal wees voor vreemdes.

Die soort kanker wat mens het, sowel as die graad daarvan, bepaal hoe lank die bestraling duur. Sommige pasiënte is woerts-warts in en uit by die bunker, ander bly ’n rukkie langer in Ziggy se geselskap. Vir my is dit vyftien minute. Dit neem omtrent drie minute om uit te trek, vyf minute om so rondgemaneuver te word dat Ziggy die regte plekke zap en dan die eintlike behandeling. Almal verlaat die bunker, so dit is net jy en Ziggy wat mekaar geselskap hou. Ziggy sê ZZZZZZ en GRRRRR en zap elke mikroskopiese kankersel wat wintie genoeg was om chemo te oorleef.

Ek maak my oë toe en visualiseer hoe die selletjies kook. Mens kan aan die slaap raak hier in Ziggy se arms, dink ek.

En toe slaap ek.

The post Vyf weke appeared first on rooi rose.

Die nuwe mylpaal: bestraling

Michelle Nortje — Tue, 15 Mar 2016 16:29:46 +0000

My liggaam kry ’n drie-week ruskans na die voltooiing van chemoterapie. Ook maar goed. Die uitputting, wat ek gedink het nou verby gaan wees, is onaards.

My bed word my beste vriend. Dis nou naas Fiona, my fake boobie. Die trappe wat lei na my slaapkamer word my ergste vyand. Ná vyf trappe moet ek eers rus, met my asem wat jaag soos iemand wat die Comrades in rekordtyd voltooi het. Nog vyf trappe later en ek het net genoeg energie om my tot op die bed te sleep sodat ek kan slaap. As slaap ’n Olimpiese sport was, was die goue medalje myne.

Arme Jaun. Merendeels alleen voor die televisie saans, met ’n kwylende vrou wat die slaap van die dooies slaap. Ja, ek kwyl terwyl ek slaap en ek kan ongelukkig geen siekte daarvoor blameer nie. My man is verbaas toe ek vir hom sê hoe jammer ek hom kry oor die alleenheid. Nee wat, dis baie lekker om albei ‘remotes’ onder sy beheer te hê, verduidelik hy en hy grinnik terwyl hy oor die afstandbeheer streel.

Mens voel half verlore na afloop van chemoterapie. Skielik, na byna sewe maande, is daar nie ’n chemosessie waarteen jy jou moet staal nie. Sonder dat ek dit besef het, het my hele lewe begin wentel rondom die chemo horlosie. Die herstelfase na die laaste toediening, die gevoel van verligting en oorwinning wanneer jy beter voel, die emosionele voorbereiding vir die volgende sessie en dan daardie drie ure in die swart stoel. Daar is die aftel, die doodtrek van chemo dae op die kalender … en skielik is dit alles verby.

My besoek aan die radiologiese onkoloog verloop glad. Hy vra my uit oor moontlike nagevolge wat ek oorgehou het van die chemo. Dit gaan uitstekend met my, as ek so luister na al die newe-effekte wat ek eintlik kon gehad het. Al wat pla, is die senuweeskade aan my vingers en tone, maar dis niks anders as ’n lastigheid nie.

Die man vertel my in ’n rustige verteltrant van die moontlike komplikasies van bestraling. Daar is ’n hengse lang lys. My oë moes pieringgrootte bereik het, want hy stel my gerus dat die kans skraal is dat enige van die komplikasies my gaan tref, maar dat hy wetlik verplig is om my daarvan te vertel aangesien ek netnou ’n vorm sal moet teken om te bevestig dat ek verstaan wat aangaan en dat ek oukei is daarmee om voort te gaan. Goed dan. In die afgelope agt maande het ek al vele sulke vorms voltooi en ek was nog nie een keer spyt nie.

Die vertrek waarin die bestraling gedoen word, word die ‘bunker’ genoem. Die mure is blykbaar uitgevoer met lood om te verhoed dat die radiasie ontsnap. Dis ’n lekker groot vertrek. Ruimte-eeus met ’n groot, wit masjien wat die hele vertrek oorheers. Daar is ’n magdom pasiënte wat behandel moet word en daarom is tyd die vyand. Die radioloë is flink en baie professioneel, maar haastig.

My eerste afspraak met die masjien word die beplanningsessie genoem. Daar moet bepaal word presies hoe mens moet lê om te verseker dat gesonde weefsel nie gezap word nie, terwyl die aangetaste dele die maksimum blootstelling aan die strale kry. En daar lê ek met my kaal bolyf terwyl twee radioloë aan my druk en stoot en trek en syfers uitroep. Ek mag nie help met die skuiwery nie en ek kry hulle nogal jammer. Ek is beslis nie meer ’n liggewig nie. Toe hulle tevrede is, word my borskas getatoëer om dit vir hulle makliker te maak om my vir die volgende vyf weke vinnig in die regte posisie te kry.

Ha! Nie alleen is daar tattoes waar ek eens wenkbroue gehad het nie, ek is nou ook vol inkkolletjies aan my bolyf. Al wat ek benodig om regtig skrikaanjaend te wees, is ’n Harley Davidson en ’n groot baard.

The post Die nuwe mylpaal: bestraling appeared first on rooi rose.

Dag 179

Michelle Nortje — Mon, 08 Feb 2016 13:12:15 +0000

Vandag is dit 179 dae sedert ek vir die eerste keer op daardie swart leunstoel by die onkologie-eenheid gaan sit het. Môre groet ek die onkologie-eenheid, die drip en die swart leunstoele. Miskien, as ek gelukkig is, vir altyd. My laaste chemo-sessie lê voor.

Ander kankerstryders het my vertel van die gemengde gevoelens van daardie laaste dag. Daar is blydskap, het hulle my vertel, gemeng met iets soos moeë gelatenheid oor die gewone herstelperiode wat voorlê, Daar is vrees en onsekerheid oor die bestraling wat voorlê. Dan is daar die hartseer oor die feit dat jy jou nuwe familie gaan groet. Want die personeel word jou familie.

Daar ontwikkel ‘n spesiale band tussen jou en die mense wat saam met jou seerkry as die naald nie die eerste keer ‘n aar vind nie, die mense wat getrou die tyd op elke sakkie medisyne neerskryf en dit kom omruil met ‘n sakkie vol van ander medisyne waneer die vorige een leeg is. Die mense wat heen en weer tussen die pasiënte loop om seker te maak almal is oukei en dat elkeen ‘n sakkie het wat nog nie leeg geloop het nie. Die mense wat lag en skerts met die pasiënte sodat daardie vertrek gevul is met positiwiteit en humor. Engele, daardie mense. Die beste familie waarvoor mens kan vra. Tannie Drienie, Emmerentia, Estelle en Karin.

Ek was gister emosioneel. Tranerig. Die rede vir die trane was daardie gemengde gevoelens en die enorme besef dat ek wel verander het. Al het ek hóé hard probeer om die pre-kanker Madelein te behou, is ‘n groot deel van haar weg. Nadat ek my huile gehuil het, het die analitiese deel van my brein (dank Vader) weer tevoorskyn gekom. Jy is uitgeput, het my brein my herinner. Pê en swak van die behandeling. Op soos ou brood. Dis hoekom die idee van verandering jou laat huil. Dink ‘n bietjie aan die siel. Die wonder daarvan. Dít wat weggaan uit die siel word altyd vervang deur iets anders. Die siel word nie kleiner nie. Inteendeel, dit word groter soos wat mens se lewensreis vorder. Dit is so bestem omdat ‘n ongetemperde, ongesuiwerde siel nie onselfsugtig liefde, empatie en hulp kan uitdeel aan dié wat dit nodig het nie. Onthou jy dan nie dat jy vir jare vir God gevra het om jou as instrument te gebruik nie? En het jy nie tóé al besef dat jy eers geslyp sal moet word nie? God sal nie ‘n breekbare, swak instrument gebruik nie, sal Hy?

Ek kry skoon skaam omdat die dankbaarheid vir God se bemoeienis met my vir ‘n paar huilerige minute vervang is deur ‘n opstandige gevoel van verlies.

Nou dat die chemo sy einde nader, moet ek mylpale verskuif. En dit gaan gepaard met deeglike selfondersoek. Ek moet erken dat ek van voor af bang is vir wat voorlê. En dat ek meer vasberade is as ooit om hierdie ding tot op sy bitter einde deur te voer. Ken in die lug. Vuiste gebal. Want daar kan geen dapperheid bestaan in die afwesigheid van vrees nie en daar is ‘n siel wat groter en groter moet word.

Ek moet nou begin dink aan die vier tot vyf weke se herstel van die moegheid, my naels wat waarskynlik gaan uitval, die wimpers en wenkbroue wat moontlik weer en weer kan uitval, die bestraling en uiteindelik weer die mes. Ja, ek sal wel deur die rekonstruksieproses gaan, het ek besluit. En ek gaan vra dat my linkerbors ook afgesit word. Maar net nog ‘n manier om kanker te fnuik.

Hierdie nuwe Madelein het nog lank nie al die dinge geleer wat geleer moet word nie. Sy het nog baie slyp en temper wat voorlê totdat sy eendag die tuig neerlê om die ewigheid binne te gaan. Ek is bang, maar ek is bereidwillig. Gebruik my, Heer.

The post Dag 179 appeared first on rooi rose.

Borskankerbehandeling en vetrolle

Michelle Nortje — Mon, 01 Feb 2016 09:27:59 +0000

Toe ek 26 jaar gelede swanger was met Tanya het my gewig binne 9 maande met 25 kg toegeneem. En glo my, alles was nie vrugwater-en-baba nie. Ek het my met oorgawe oorgegee aan lekker kos en aan die begin het ek my getroos dat dit alles te doen het met die cravings wat swanger vroue kry. Later het ek opgehou voorgee en erken: ek hou van lekker kos en ek word mos in elk geval rond. Binne vyf maande na Tanya se geboorte het ek minder geweeg as voor die tyd. In my kop bewoon Madelein ’n liggaam wat middelmatig is in terme van gewig en lengte. Kos was nog nooit my baas nie.

Alles verander ná die behandeling begin. Die rolle pak aan. Ek voel uiters ongemaklik in my lyf. Ek eet kleiner porsies kos en sny suiker en stysel uit my dieet – al wat ek my toelaat is die polistireenbakkie vol slap tjips wat Jaun elke Dinsdag tydens chemo vir my gaan koop. Hy is dierbaar genoeg om dit te verdrink in tamatiesous, net soos ek daarvan hou. Dit is my trooskos terwyl ek lees aan ’n Wilbur Smith-boek en die drip probeer ignoreer. Maar elke keer dat ek op die skaal klim, weeg ek meer. Skielik is daar ’n rol om my middel. My maag bult uit in ’n boep. My bo-arms lyk soos dié van ’n Sumo-stoeier.

Ek gee op en koop ‘vet klere’; kledingstukke wat ten doel het om my nuwe figuurfoute te verberg. Ten spyte van al my pogings weeg ek elke dag ná chemo ’n bietjie meer en die dag net voor chemo weeg ek wonderbaarlik ’n kilogram of so minder. Binne een dag, mense! Die onkoloog vertel my dat die hormoononderdrukkers wat ek ontvang die gewigstoename veroorsaak. Ek gaan vir die res van my lewe hormoononderdrukkers neem om te verseker dat die kanker nie terugkeer nie, herinner hy my. Verdomp.

Daar is in elk geval fout met die skaal, besluit ek. Die ding werk nie. Ek gaan koop ten duurste ’n beter skaal, maar dié vertel my ook ek is dik. En die gewigstoename en skielike gewigsverlies voor chemo verander nie. My vet klere laat my nie slank lyk nie. Ek lyk soos ’n ronde vrou wat haar figuurfoute probeer bedek.

“Ons almal tel gewig op,” troos ’n kollega en twee ander oud-kankerstryders my. “Aanvaar dit vir nou en werk daaraan wanneer die behandeling verby is.” Ek neem my voor om die ronde Madelein te probeer aanvaar. Ek sal nie meer in die reuse spieëls in my slaapkamer kyk nie. As ek maar oogklappe gehad het. Vriende en familie stuur vetgrappies omdat hulle weet ’n bietjie humor help altyd dat ek dinge in perspektief sien. “I’m not fat, I merely have a very visible bubble of awesomeness and bad-assery surrounding me.” En: “Warm goed sit uit, dit beteken ek is baie hot.”

Die humor help, soos gewoonlik. Wat is ’n paar ekstra kilogramme nou? Is ek regtig so ydel dat gewigstoename my gedagtes heeltemal oorneem, wat maak dat ek aan niks anders kan dink nie? Hier is ek – sterk op pad om gesond te word nadat ek ’n lewensbedreigende siekte opgedoen het – en ek bekommer my oor vetrolle? Ek moet my skaam. Sies, Madelein.

Dit is die verlies aan beheer wat my so pla, besef ek later. Daar is pruike vir ’n kaal kop. Daar is prosteses vir af borste. Daar is tattoes vir wenkbroue-wat-weg is. Deur die hele ervaring het ek daarin geslaag om soos ’n gesonde vrou te lyk. Ek kon vir kanker tong uitsteek en sê: pff … jy het tog seker nie gedink jy gaan my soos ’n kankerlyer laat lyk nie? Het jy nie geweet ek gaan myself soos ’n kankerstryder laat lyk nie? En nou sit ek met ’n ronde hormoononderdrukkerlyfie waaraan ek nie veel kan doen nie.

Ek grinnik vir kanker. Haai, JY! Kyk mooi, ek lyk soos ’n uiters gesonde, vol in die rondheid, blinkwang boerevrou wat haar tyd afwag voordat sy van hierdie laaste kankerbyvoegsel ontslae raak. Ek en jy sal weer oor ses maande ’n gesprek hê. En ek gaan vir jou lag.

The post Borskankerbehandeling en vetrolle appeared first on rooi rose.

Klaas Vakiemedisyne

Michelle Nortje — Mon, 25 Jan 2016 08:36:18 +0000

Die eerste drie maande van chemo is verby. Drie maande waarin ek meer siek as gesond gevoel het en waarin my voorkoms drasties verander het. Méér nog: dit is drie maande waarin ek verryk is deur sterk, positiewe siele en mediese personeel wat betekenis gee aan die begrip ‘engele op aarde’. Ek het soveel geleer van die onoorwinlikheid van die mens se gees, van onselfsugtige mense en van die mag van empatie. En van goeie dosisse genade en vrede op presies die regte tyd.

Tydens die eerste sessie van die siklus waarin ek weekliks ’n ander soort mengsel van medisyne gaan ontvang, verduidelik Estelle die moontlike newe-effekte aan my. Dit klink nogal erg: daar is onder andere die potensiaal van ’n lewensbedreigende allergiese reaksie. Ek teken weereens ’n vorm wat sê dat al die newe-effekte aan my verduidelik is en dat ek toestemming gee vir die behandeling.

In dié stadium is ’n groot bron van spanning die beskikbaarheid van are waarin die drip se naald gedruk gaan word. Gaan my are die personeel fnuik, of sal daar ten minste een wees wat samewerking verleen? Dis die vraag waarmee ek elke keer na die onkologie-eenheid ry. Estelle slaag hierdie keer weer daarin om met die eerste probeerslag ’n gewillige aar te vind. Verligting!

Die eerste sakkie medisyne is maar kleinerig in vergelyking met dít wat ek in die vorige siklus ontvang het. Voordat ek ’n hoofstuk in ’n boek gelees het, is die sakkie leeg. H’m. Dinge lyk positief. Die volgende sakkie bevat medisyne wat my vreeslik lomerig gaan maak, word ek vertel. Ek het hierdie woorde heeltemal te ligtelik opgeneem, besef ek vyftien minute later toe die moegheid my oorval. Ek sukkel om my ooglede vanmekaar te hou en ek gee maar in. Net om ’n paar minute later wakker te word van my bene wat snaaks voel. Rustelose bene-sindroom. Estelle het my daarop voorberei. Ek kan nie stil lê nie – my bene wil beweeg. Ek sluimer in, word wakker, skuif my bene rond, sluimer weer in vir so lank as wat die sakkie met slaapgoed my are binneloop. Die volgende sakkie bevat die gevaarlike goed. Gelukkig slaap ek daardeur ook. Geen allergiese reaksie nie. My lyf is dié van ’n stoere boeredogter, wil dit voorkom.

Op pad huis toe raak ek drie keer aan die slaap; ek word net wakker wanneer Jaun my iets vra. As hy nie die bestuurder was nie sou daar groot moles gewees het. By die huis aangekom voel my ledemate loodswaar. Ek sukkel met lam boude teen die trappe op na ons slaapkamer toe en val op die bed neer. Ek is vaagweg bewus daarvan dat Jaun my pruik afhaal en my skoene vir my uittrek. Ek word half agt daardie aand wakker na ’n droomlose slaap. Swaartekrag het vervierdubbel, voel dit vir my toe ek van die bed af klim.

Toe ek die volgende oggend oudergewoonte om vieruur opstaan om Jaun se ontbyt en middagete voor te berei, doen ek bestekopname. Ja, ek is moeg, maar ek is nie naar nie. Daar is geen teken van ’n allergiese reaksie nie. Weereens is ek geseën.

Teen tienuur daardie oggend swem my rekenaar se skerm voor my oë. Ek het beswaarlik die krag om tot in die gastekamer te kom vir ’n power nap. Ek sal vanaand later moet werk om dié tyd op te maak. Hierdie chemosiklus gaan sy eie uitdagings hê. Maar. Máár: dit is nou net elf weke lank.

Ek kan al begin om die dae af te tel tot die laaste chemo-sessie. Ten spyte van die moegheid voel ek sterk en positief. Op my chemo-kalender trek ek ’n streep deur gister se chemo en ek glimlag.

The post Klaas Vakiemedisyne appeared first on rooi rose.

En toe dans ons

Michelle Nortje — Wed, 20 Jan 2016 13:57:05 +0000

Gedurende die laaste drie weke waarin ek kan leer tango is ek veronderstel om drie keer per week vir een uur te oefen. Dit werk nie so uit nie. Eers is ek siek en toe is Dante siek. Daardie lesse word uitgestel. Tydens die een oefening is my balans so swak dat ek aanhoudend omval wanneer ek veronderstel is om in die rondte te draai. Dante knip die les kort. Die lesse wat wel kan plaasvind, is net ‘n halfuur lank. Na dertig minute is ek te moeg om by die trappe af na die kar toe te stap. Die aand van die gala geleentheid is so naby dat ek die slapies kan tel en ek ken nog nie eens die hele roetine nie.

Ek is bang. Netnou steek ek vir Dante in die skande by die gala geleentheid. Hy is ‘n perfeksionis, vermoed ek. Netnou steek ek myself in die skande. En vir KANSA. En die dansskool. Wat het my besiel om dié ding aan te pak, vra ek my keer op keer op keer af. Mense wat chemo ondergaan is nie veronderstel om te leer tango nie. Ek was heeltemal te wintie.

Die dag van die gala breek aan na ‘n byna slapelose nag waarin ek die roetine oor en oor in my kop deurgaan. Ek kan nie alles onthou nie. Ek sal styf aan Dante vashou en hoop vir die beste, besluit ek.

Daardie oggend ontmoet ek die ander deelnemers by die Protea-hotel in Roodepoort. Lieflike dames. Kankeroorlewendes en dus sterk, positiewe vroue. Terwyl ons sit en koffie drink, ruil ons kankerstories uit. Die dag en datum van die diagnose, die behandeling en newe-effekte, veral die uitval van die hare. Traumaties, dié ding. Mens is nie veronderstel om fyn detail vir so lank te kan onthou nie, maar kanker is lewensveranderend.

En toe word ons bederf. Een van die borge is ‘n skoonheidsalon. Ons word gegrimeer deur kundiges en die ander dames se hare word mooigemaak. Vir my is dit maklik – ek sit bloot my pruik op my kop en trek dit reg. Ons stap op ‘n rooi tapyt by die hotel uit en word in ‘n wit Limousine na Die Plek vervoer – die plek waar ek arme Dante gaan verneder voor uitgelese gaste in aandklere. Ai.

Die saal is lieflik mooigemaak. Daar is geskenke vir gaste op die tafels. Daar is kelners wat bestellings neem vir iets te drinke, pragtige mense, dansinstrukteurs in tuxedo’s, ‘n vermaaklikheidskunstenaar wat sy tyd gratis afstaan, heerlike kos. Soveel mense en maatskappye wat baie geld bestee het en tyd gegee het om van die aand ‘n sukses te maak.

My kankersusters gee my hoendervleis van lekkerte toe hulle dans. Dis móói, soms windmakerig, plek-plek onnutsig, heerlik om na te kyk. Die gaste klap hande, juig en jil. Almal kry so lekker soos ek. Al het ek hulle pas ontmoet, is ek so trotsop my susters soos wat ‘n ma op haar kinders is.

Die laaste dans behoort aan my en Dante. Ek klou aan die arme man vas van pure vrees en om te keer dat ek te veel bewe. Die vasklouery werk soos ‘n bom. Hier en daar maak ek ‘n foutjie, maar Dante is nie verniet al vir meer as twintig jaar ‘n danser nie – hy maak reg waar ek verbrou. In een stadium, toe Dante my agteroor laat sak, voel ek hoe my pruik begin afglip. Vir die res van die dans is dit al waaraan ek kan dink. Sê nou maar die pruik val op die dansvloer en arme Dante struikel daaroor?

Skielik is die dans verby. Dante glimlag, so dit kon nie te erg gewees het nie. Die verligting is enorm. Dis eers later die aand dat die gevoel van verlies my tref. Dante en die tango was die beste ding wat ooit met my kon gebeur het presies op die regte tyd.

Die Here se planne is altyd perfek, ook in terme van tyd. My seëninge word meer, nie minder nie.

The post En toe dans ons appeared first on rooi rose.

Kanker, familie en vriende

Michelle Nortje — Mon, 11 Jan 2016 14:13:15 +0000

Die weke vloei ineen, voel dit vir my. Chemo, erge naarheid vir vier of vyf dae, beter voel vir vyf dae of so, gevolg deur asmatiese bronchitis, antibiotika vir vyf dae, beter voel vir vyf dae en dan weer chemo. Tussendeur is daar die tango-lesse wat my by tye amper-amper onderkry. Jaun se ondersteuning is kosbaar en broodnodig.

Ek is nou byna heeltemal haarloos. Selfs die fyn hare op my arms het verdwyn. Danksy die getatoëerde wenkbroue lyk dit darem asof ek nog iets dáár het. Ek kan my wimpers nou tel. Daar is tussen ses en agt aan elke boonste ooglid, terwyl die onderste ooglede poedelkaal is. Ek behandel die oorblywende wimpers met teerheid en groot respek. Vasbyters. Waar is die dae toe ek vies was omdat my wimpers nie so lank, donker en welig was soos ander mense s’n nie?

Nuwe newe-effekte steek kop uit. By tye sukkel ek om te sluk. Dit is al asof daar iets in my keel vassit wat maak dat ek nie kos, water of kapsules kan afkry nie. Erge sooibrand pak my soms beet – dit voel soos ‘n vuurwarm klou met lang naels wat my slukderm in ‘n greep van yster vasgryp en druk. Die onontbeerlike naarmedisyne maak dat mens se maag nie wil werk nie, maar soms is daar onverwags diaree. Mens se vel word so droog soos handoekpapier en so dun soos sy. Ek het skielik ‘n indrukwekkende hoeveelheid nuwe plooie. Daarby pak die kilogramme aan. Die hormoononderdrukker tesame met die kortisoon veroorsaak ‘n onversadigbare eetlus tussen die vlae naarheid deur.

Wanneer ek in die spieël kyk, sien ek ‘n ouer, ronde, haarlose vrou met een bors, maar sy het darem nog Madelein se oë, neus en mond.

Jaun, my familie, my vriende en kollegas is deurentyd dáár met bemoedigende gebare. Ek kry gedurig telefoonoproepe, teksboodskappe en e-posse van geliefdes. Ek bestel stout grappies by my sussie, Hannelie, en my vriendinne vir chemo dae. Dit is op daardie dae wat ek so wil giggel dat ek heeltemal vergeet van die behandeling. Dit werk. Soms is die grappies so onnutsig dat dit my asem wegslaan. Die ander pasiënte kyk met ‘n mengsel van nuuskierigheid, geamuseerdheid en afguns na my. Ek is seker hulle wens dat hulle kan bestel wat dit ook al is wat ek in my drip het.

Tussen dit alles deur is ek bewus van my mense se gevoel van magteloosheid. Hulle wil help, maar daar is absoluut niks wat hulle kan doen nie. Kanker is onvermydelik ‘n alleending. Net een mens kan die pad stap, hoewel geliefdes langs die pad kan staan en cheer. My seun, Nico, vertel my dat hy wens hy kon die kanker vir hom vat sodat ek dit gespaar kan wees.

Jaun het dieselfde wens.

Wanneer ek hierdie dinge hoor, borrel die weerstand in my op saam met ‘n gevoel van liefde en deernis. Want dié ding isMYNE. Dit is vir mý gegee omdat ek iets moet leer, omdat ek iets moet doen, ryper moet word, beter moet word, ander moet help. Selfs al was dit moontlik sou ek die siekte en die behandeling nooit, ooit vir niemand anders gee nie. Daar is ‘n rede vir hierdie hoofstuk in my lewe en ek weet as my kop oop bly sal ek kan doen of leer wat gedoen of geleer moet word. Die hoofstuk moet suksesvol afgesluit word sodat ek kan aanbeweeg en iets vir ander kan beteken. Ek is geseënd met hierdie bemoeienis wat God met my maak.

Ek, haarloos, rond en naar, bevind my op ‘n stormsee, maar ek sit veilig in ‘n bootjie van genade.

The post Kanker, familie en vriende appeared first on rooi rose.

Chemo: my vyand en my vriend

Michelle Nortje — Mon, 04 Jan 2016 14:16:30 +0000

Chemo maak snaakse dinge met mens se lyf. Dié het ek voor die tyd geweet. Daar skuil so bietjie wetenskaplike in hierdie misdaadfiksieskrywer en daarom hou ek die newe-effekte met ‘n berekenende oog dop.

Daar is die aardige smaak in mens se mond. Amper metaal, maar nie heeltemal nie. Die droë mond wat vra vir iets koel en soet – verkieslik nie water nie, dankie. Die naarheid wat voel soos oggendnaarheid vermenigvuldig met twee duisend. Die moegheid wat met niks vergelyk kan word nie. Chemo is nie vir sissies nie, vind ek uit.

Ek en Dante is veronderstel om twee maal per week te oefen aan die tango. Op Maandae en Donderdae ná werk jaag ek Northcliff toe om betyds te wees vir my dansles. Tydens die eerste dansles hou hy my hande vas en skuifel ons heen en weer op die maat van rumba-musiek. Hy gooi nie sy hande in die lug en verklaar die saak verlore nie en daarom voel ek redelik gemaklik dat ek voor die einde van September sal kan leer tango.

Chemo en danslesse is egter nie goeie pasmaats nie. My bene is lam na vyf minute op die dansvloer en ek sweet van die inspanning. Na ‘n halfuur se passies besef ek watse malperd ek opgesaal het. Gelukkig hou Dante my met ‘n valkoog dop.

Ons les is net dertig minute lank.

Op pad huis toe huil ek omdat ek so vrek moeg is. Ek haat dit om pateties te wees en hier is ek dit sowaar. Donderdag sal beter wees, neem ek my voor. Dit SAL beter wees.

Tien dae ná ‘n chemo-sessie is mens se immuunstelsel op sy swakste. Dit is die tyd waarop mens uiters versigtig moet wees om nie in die geselskap te wees van mense wat siek is nie. Vermy verkieslik groot groepe mense, word daar vir mens gesê. Klokslag tien dae ná chemo word ek siek. Asmatiese bronchitis. Dit is moeilik om asem te haal. Sodra die ritme van my asemhaling verander, hoes ek. Om te praat is uitdagend, aangesien dit die ritme van mens se asemhaling verander. Vir vier dae lank praat ek min en hoes ek baie. Ek is seker Jaun is bly oor die stilte. Die onkoloog skryf vir my ‘n antibiotikum voor en dit help vinnig om die bronchitis op te klaar. Vier dae later voel ek beter, maar my Donderdag-dansles bly in die slag. Ek moet kies: óf ek gaan oefen en word sieker, óf ek boet ‘n dansles in en herstel genoegsaam om Maandag te gaan oefen. Dante raas nie met my toe ek kanselleer nie. Word eers gesond, maan hy my.

Die werk bly ook uitdagend genoeg om my uit die kwaad te hou. Ek werk aan ‘n groot, veeleisende projek en tussen die werk, danslesse en skryf aan my derde boek is ek te besig om aan kanker en chemo te dink. Ek word steeds soms wakker met die gedagte dat dit alles net ‘n droom was, maar die werklikheid is nie meer ontstellend nie. Dis die kaarte wat aan my uitgedeel is en ek weet dat daar ‘n goeie rede is waarom dit met my gebeur het.

Die dansles op Maandag is interessant. In die middel van die oefening kry ek te warm om vir een oomblik langer die pruik op my kop te verduur. Ek gaan staan stokstil in die middel van die dansvloer en haal my pruik af. Die stilte daal oor die studio neer toe ek met my hare in my hand na die tafel toe stap waar my handsak staan. Ek sit die pruik netjies langs die handsak neer, maar dit lyk nog steeds soos ‘n dooie muishond wat daar lê. Die ander studente staar. Wel, sommiges staar en ander probeer om nie te staar nie, maar dit is duidelik ‘n verlore stryd. Ek glimlag vir hulle en sommiges glimlag terug bo-oor geskokte oë. Ek kry selfs ‘n duim wat in die lug gegooi word van een van die ander studente.

Laat daar nie gesê word kanker is sonder sy snaakse oomblikke nie.

The post Chemo: my vyand en my vriend appeared first on rooi rose.

Oor chemo en dans

Michelle Nortje — Mon, 21 Dec 2015 14:22:03 +0000

Dit is die derde week ná my eerste chemo-sessie; tyd vir Sessie Twee. Al waarvoor ek bang is, is die naalde wat op my wag. Ek is altyd kastig nonchalant wanneer iemand bloed trek of ‘n drip insit, want ek is seker sissies maak dit moeiliker vir die mense wat die daad doen. Vir die volgende ses maande gaan ek gereeld onder die naald deurloop, so ek sal maar net gewoond moet raak daaraan.

Ek het my lang, blonde pruik aan. Alhoewel dit sintetiese hare is, is dit baie mooier en dikker as wat my eie hare was. Dié lê tans in ‘n rekkie vasgebind in my laai. Soos ‘n trofee.

Die bloedtrekkery verloop glad; die insit van die drip ook. Ek was verniet bang. Ek kry ‘n kapsule vir die naarheid wat gaan volg en die eerste sakkie vloeistof bevat ook ‘n anti-naarheidmiddel. Vir die volgende twee-en-‘n-half tot drie ure sal ek op die gemaklike swart leunstoel sit en probeer om ‘n boek te lees terwyl die gif by my lyf inloop. Jaun het tyd by die werk afgeneem om by my te wees en sy teenwoordigheid maak my sterk.

Met die boek vergete op my skoot sit ek na die ander kankerstryders en kyk. Elkeen van hulle het ‘n storie van lyding en dapperheid, van familie wat magteloos moet toekyk hoe hulle geliefde hierdie alleenpad stap. Ai, die stories wat ek oor hulle sal kan skryf! Oorkant my sit ‘n bejaarde oompie. Goedige gesig, vele glimlagge. Hy het limfklierkanker, vertel hy my. Is vrot van die kanker. Hy glimlag en skerts ten spyte daarvan en hy laat my hart gloei van trots oor die onoowinlikheid van die mens se gees. Al wat nodig is, is dat jy die Genade moet raaksien, vasgryp en vir jou vat.

Daardie middag het ek en Ina van Reik na Herstel ‘n afspraak met twee spesiale mans. Hulle is dansinstrukteurs by die Fred Astaire-dansskool. Ek is, saam met vyf ander kankeroorlewendes, uitgenooi om deel te wees van ‘n span wat geld gaan insamel vir kankernavorsing. Die fondsinsameling gaan ‘n formele dinee wees waartydens ons met ons instrukteurs baldanse en Latyns-Amerikaanse danse gaan uitvoer. Die mense van KANSA en Fred Astaire is besig om borgskappe te kry vir die aand. Deel daarvan is die instrukteurs wat hul tyd gratis afstaan om ons af te rig. Ek voel by voorbaat jammer vir my instrukteur. Ek het lank gelede gedans, maar dit niks in vergelyking met wat ek nou gaan doen nie. Ek sal nou die tangomoet leer uitvoer en dít terwyl ek chemo ondergaan. Mind over matter, Madelein, mind over matter.

Ek, Jaun en Ina ontmoet vir Dante en Darrel by ‘n koffiewinkel naby die plek waar ons gaan leer dans. Mooie mans. En aangenaam. Ek waarsku my instrukteur, Dante, dat ek twee linkervoete het en hy glimlag vir my en stel my gerus; hy leer gereeld linkervoetmense dans. Arme Dante. Hy het geen idee hoe lomp mý twee linkervoete is nie. Ons oefenskedule word afgespreek en drukkies word al in die rondte gegee toe ons afskeid neem.

Op pad huis toe tref ‘n vlaag naarheid my. Dit is erg. Ek sweet en my mond is droog en daar is geen gemmerbier in sig nie. Dit was die vorige keer nie so erg nie en die naarheid het my nie so gou getref nie. By die huis aangekom drink ek gulsige slukke gemmerbier voordat ek gaan lê. Miskien gaan die naarheid weg as ek horisontaal is. Dit werk nie. Ek drink een van die naarpilletjies wat Estelle vir my gegee het en na ‘n rukkie voel ek effens beter. Nog ‘n rukkie later en ek is rasend honger. Hierdie keer vra my lyf vir stysel en suiker. Nóú. Ek verslind die sushi wat Jaun vir my gaan koop asof ek weke laas iets geëet het. Ek gaan beslis gewig optel.

Die volgende oggend voor werk maak ek ‘n lysie van die voordele van chemo. Ek kan onmidellik aan vyf voordele dink. Die belangrikste hiervan is dat chemo briljant is daarmee om kankerselle te vermoor. Dankie, chemo. Met jou stap ek met vreugde ‘n pad van triomf.

The post Oor chemo en dans appeared first on rooi rose.