Onderhandeling is ’n vaardigheid wat dikwels met raadskamers, die hof en kommersiële transaksies geassosieer word. Wat ouers egter nie besef nie, is dat hul kinders reeds onderhandelaars is tydens die mees vormende oomblikke van hul lewe – soos met slaaptyd, huiswerk, skermtyd en die eindelose gekibbel oor wie voor in die motor mag sit.
Volgens adv Veerash Srikison, ’n bemiddelaar en dosent in leierskap by die Stellenbosch Business School Executive Development, is onderhandeling nie ’n korporatiewe truuk wat ’n mens eers later in die lewe aanleer nie.
“Onderhandeling is ’n lewensvaardigheid, en soos enige lewensvaardigheid word dit die beste vroeg aangeleer en daagliks beoefen. Ek het al talle konflikte bemiddel en gesien hoe geskille vermy kon gewees het as die betrokke partye reeds as kinders geleer het om goed te onderhandel,” sê adv Veerash.
Leer hulle vroeg-vroeg onderhandel
Tuis word kinders te dikwels as die voorwerp van ’n besluit behandel eerder as deelnemers daaraan; daar word oor hulle gepraat in plaas daarvan dat daar met hulle onderhandel word. Wanneer jy ’n bekwame onderhandelaar grootmaak, lê die verskil daarin of jy besluite oor jou kind neem en of jy besluite saam met hulle neem.
“Wanneer jy jou kind leer om te onderhandel, kweek jy nie bloot ’n skerper sakeman of onderhandelaar nie. Jy vorm ’n volwassene wat van mening kan verskil sonder om verhoudings te vernietig; wat na ’n ander siening kan luister sonder om bedreig te voel; en wat probleme met woorde kan oplos eerder as om mure tussen mense op te rig,” sê sy.
Die Verenigde Nasies se Konvensie oor die Regte van die Kind en die Suid-Afrikaanse Wet op Kinders erken dat kinders die reg het om aangehoor te word in sake wat hulle raak, en dat daar gewig aan hul sienings geheg word na gelang van hul ouderdom, ontwikkelingsfase en volwassenheid.
Dit beteken nie dat jy vir jou kind die sleutels tot die huishouding oorhandig nie, sê adv Veerash. “Wanneer jy na jou kind luister, leer jy hulle om te redeneer; en ’n kind wat leer redeneer, leer om te onderhandel eerder as om te eis. Wanneer jy onderhandeling aanmoedig, leer jy hulle om deel te neem eerder as om net te wil wen.”
Maak onderhandeling ‘n gewoonte
Die daaglikse praktyk van onderhandeling berus op ’n paar gewoontes wat jy en jou kind saam kan beoefen. Een eenvoudige manier om te begin, is om jou kind te help om die verskil tussen ’n standpunt en ’n behoefte te verstaan.
Wanneer jou kind daarop aandring om ’n uur later te gaan slaap, is die standpunt “’n later slaaptyd”. Die onderliggende behoefte kan egter ’n vrees wees om iets mis te loop, of bloot ’n begeerte na meer tyd saam met jou. Sodra jy die behoefte verstaan, kan jy ’n werklike kompromie voorstel – soos ’n later slaaptyd oor naweke in ruil vir ’n rustige roetine gedurende die week. Sodoende leer jou kind dat goeie dinge kom daarvan wanneer ons verstaan wat iemand werklik nodig het.
Adv Veerash sê dit is belangrik om aan kinders werklike, maar begrensde keuses te bied. Pleks daarvan om te vra: “Wat wil jy graag doen?”, kan ouers vra: “Wil jy liewer jou huiswerk voor of ná aandete doen?” Albei antwoorde is vir die ouer aanvaarbaar, en dit stel die kind in staat om werklike selfbeskikking te ervaar terwyl hy leer dat onderhandeling binne bepaalde grense plaasvind.
Sodra jy die behoefte verstaan, kan jy ’n werklike kompromie voorstel. Foto: Pavel Danilyuk, Pexels
“Onthou om die redenasie te prys, nie net die resultaat nie. Wanneer jou kind ’n billike argument lewer, noem dit: ’Dis ’n goeie punt; jy het ook aan jou suster gedink.’ Jy beloon juis vaardighede soos die vermoë om ander se perspektief te verstaan, billikheid en probleemoplossing – eienskappe wat van iemand ’n sterk onderhandelaar maak,” sê sy.
Adv Veerash moedig ouers aan om vrae te vra voordat hulle argumenteer. “Die meeste konflikte is eintlik misverstande, en ’n opregte vraag kan dit dikwels uit die weg ruim. Die beste ooreenkomste – soos enige ervare onderhandelaar jou sal vertel – is dié waartoe mense self kom; ’n oplossing wat jou kind help uitwerk het, is dus een wat jou kind sal nakom,” sê sy.
“Jy moet ook weet dat jou kinders jou baie nouer dophou as waarna hulle luister. Wanneer jy met respek en kalmte – en sonder minagting – in hul teenwoordigheid met hul ander ouer of jou lewensmaat onderhandel en tot ’n besluit kom wat vir julle albei werk, leer jy hulle meer as wat enige preek ooit sou kon.”
Maak jou kinders gereed vir die groter gesprekke
Die moeilikste onderhandelinge wat jy sal voer, gaan nie oor skermtyd nie. Dit is die moeilike gesprekke oor egskeiding, siekte, geld, rou of jou kind se eie worstelinge – en hier is kommunikasie baie belangriker as taktiek. “Ek het gesien watter skade aangerig word wanneer ouers – met die beste bedoelings om te beskerm – hul kinders uitsluit van gesprekke wat die kinders se hele wêreld hervorm.”
“’n Kind wat van ’n moeilike gesprek uitgesluit word, voel nie beskerm nie. Hulle voel magteloos en vul die stilte met vrese wat veel erger as die werklikheid is,” sê sy.
Om jou kind te betrek, beteken nie dat jy hulle met besonderhede vir volwassenes belas nie. Dit behels eerlikheid wat by hul ouderdom pas en met sorg oorgedra word. Ouers moet die regte oomblik kies om te gesels, eerder as om moeilike kwessies terloops aan te roer.
Begin deur gerusstelling te bied: vertel vir die kinders wat onveranderd sal bly voordat jy verduidelik wat gaan verander. Duidelike, konkrete taal is belangrik, want kinders ervaar eufemismes as ’n manier om die waarheid te ontduik. Moedig vrae en die uiting van gevoelens aan, en weerstaan die versoeking om elke probleem met ’n eensydige oplossing te wil regmaak. “Soms is die kragtigste ding wat jy kan sê: ’Dis ’n moeilike gevoel, en ek is hier om na jou te luister,’” sê sy.
Jy bou in die ware sin van die woord aan kommunikasie – dit wat samewerking en begrip kweek. Foto: Keira Burton, Pexels
Luister meer as wat jy praat en weerspieël dit wat jy hoor. Sê byvoorbeeld: “Dit klink asof jy bekommerd is oor jou vriende by die skool,” sodat jou kind weet dat hy verstaan word.
“Dit is dieselfde vaardigheid wat ’n ware onderhandelaar van iemand onderskei wat net wil stry: Jy is nie daar om die gesprek te wen nie, maar om ruimte te skep sodat die ander persoon gehoor kan word en om te help vorm wat daarna gebeur,” sê sy.
“Jy bou in die ware sin van die woord aan kommunikasie – en kommunikasie is, soos ek al lank glo, dit wat samewerking en begrip kweek. Daardie les begin nie in ’n raadsaal nie. Dit begin by jou kombuistafel, by ’n kind aan wie ’n stem gegee is en wat geleer is om dit goed te gebruik.”
Lees ook: Só maak jy jou tiener makliker groot
Lees Meer
